სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის მე­ქა­ნიზ­მე­ბი მცე­ნა­რე­ებ­სა და ცხო­ვე­ლებ­ში
19 ივლისი, 2011
1637
print

ბავ­შ­ვის და­ბა­დე­ბის წინ, უმ­თავ­რე­სი სა­კითხის - მი­სი ჯან­მ­რ­თე­ლო­ბის მდგო­მა­რე­ო­ბის - გა­მორ­კ­ვე­ვის გარ­და, მშობ­ლე­ბი­სა და ნა­თე­სა­ვე­ბი­სათ­ვის ზო­გი­ერთ შემ­თხ­ვე­ვა­ში არა­ნაკ­ლე­ბი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა ენი­ჭე­ბა ამ ბავ­შ­ვის სქე­სის გა­გე­ბა­საც.

ბავ­შ­ვის სქე­სის გა­გე­ბა ჩა­ნა­სა­ხის გან­ვი­თა­რე­ბის მხო­ლოდ გარ­კ­ვე­ულ სტა­დი­ა­ზე შე­იძ­ლე­ბა, თუმ­ცა სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა გა­ცი­ლე­ბით ად­რე ხდე­ბა - გა­ნა­ყო­ფი­ე­რე­ბუ­ლი კვერ­ცხუჯ­რე­დის წარ­მოქ­მ­ნის­თა­ნა­ვე. ეს ერ­თი უჯ­რე­დი შე­ი­ცავს სრულ გე­ნე­ტი­კურ ინ­ფორ­მა­ცი­ას, რო­მე­ლიც ორ­გა­ნიზ­მის ზრდი­სა და გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვი­საა აუცი­ლე­ბე­ლი. ამ ინ­ფორ­მა­ცი­ის ერთ-ერ­თი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი ნა­წი­ლია ორ­გა­ნიზ­მის სქე­სი, რომ­ლის გან­საზღ­ვ­რის მე­ქა­ნიზ­მე­ბი ადა­მი­ან­სა და სხვა მრა­ვა­ლუჯ­რე­დი­ან ორ­გა­ნიზ­მებ­ში ამ სტა­ტი­ის თე­მაა.

აუტო­სო­მე­ბი და სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მე­ბი. რო­გორც ცნო­ბი­ლია, ყვე­ლა ორ­გა­ნიზ­მის გე­ნე­ტი­კუ­რი ინ­ფორ­მა­ცია დე­ზოქ­სი­რი­ბო­ნუკ­ლე­ი­ნის მჟა­ვა­ში (დნმ-ში, დნ მჟა­ვა­ში) არის კო­დი­რე­ბუ­ლი. ეს ინ­ფორ­მა­ცია და, მა­შა­სა­და­მე, დნმ მო­თავ­სე­ბუ­ლია ერთ ქრო­მო­სო­მა­ში (ბაქ­ტე­რი­ე­ბის შემ­თხ­ვე­ვა­ში) ან რამ­დე­ნი­მე ქრო­მო­სო­მა­შია გა­და­ნა­წი­ლე­ბუ­ლი (სო­კო­ებ­ში, მცე­ნა­რე­ებ­სა და ცხო­ვე­ლებ­ში). წი­ნამ­დე­ბა­რე სტა­ტია ისე­თი ორ­გა­ნიზ­მე­ბის მა­გა­ლი­თებს გა­ნი­ხი­ლავს, რომ­ლებ­საც სქე­სობ­რი­ვი გამ­რავ­ლე­ბის უნა­რი აქვთ, ანუ ზე­მოთ ჩა­მოთ­ვ­ლილ ორ­გა­ნიზ­მე­ბი­დან ყვე­ლას, ბაქ­ტე­რი­ე­ბის გარ­და. რო­გორც უკ­ვე აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, ამ ორ­გა­ნიზ­მებს რამ­დე­ნი­მე ქრო­მო­სო­მა აქვთ (და­ინ­ტე­რე­სე­ბულ­თათ­ვის - მრა­ვა­ლი ორ­გა­ნიზ­მის ქრო­მო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა ამ ბმულ­ზეა და­სა­ხე­ლე­ბუ­ლი: (http://en.wikipedia.org/wiki/List-of-organisms-by-chromosome-count). ორ­გა­ნიზ­მე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა ევო­ლუ­ცი­უ­რი თვალ­საზ­რი­სით და მა­თი სირ­თუ­ლე ქრო­მო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბას­თან არა­ვი­თარ კავ­შირ­ში არაა: მა­გა­ლი­თად, ადა­მი­ანს 46 ქრო­მო­სო­მა აქვს, ვირ­თხას -42, ბამ­ბას (რო­მე­ლიც უმაღ­ლეს მცე­ნა­რე­ებს მი­ე­კუთ­ვ­ნე­ბა) - 52, ერთ-ერთ გვიმ­რას (უმ­დაბ­ლე­სი მცე­ნა­რე­ე­ბის წარ­მო­მად­გე­ნელს) - ~1200, ძაღლს - 78, სა­ფუ­არ სო­კოს - 32, ხი­ლის ბუზს (დრო­ზო­ფი­ლას) კი - 8.

რად­გან ეს ორ­გა­ნიზ­მე­ბი სქე­სობ­რი­ვი გზით მრავ­ლ­დე­ბი­ან, ყვე­ლა მათ­გა­ნი ქრო­მო­სო­მე­ბის თა­ნა­ბარ რა­ო­დე­ნო­ბას იღებს ორი­ვე მშობ­ლი­სა­გან. ყო­ვე­ლი ქრო­მო­სო­მა ორი ას­ლი­თაა წარ­მოდ­გე­ნი­ლი, რომ­ლე­ბის­გა­ნაც ერ­თი დე­დის­გა­ნაა მი­ღე­ბუ­ლი, მე­ო­რე კი - მა­მი­სა­გან. ამ ქრო­მო­სო­მე­ბი­დან უმე­ტე­სო­ბა ერ­თ­ნა­ი­რია რო­გორც მდედ­რო­ბი­თი, ასე­ვე მამ­რო­ბი­თი სქე­სის წარ­მო­მად­გენ­ლებ­ში, და ასეთ ქრო­მო­სო­მებს აუტო­სო­მე­ბი ეწო­დე­ბათ. ის ქრო­მო­სო­მე­ბი კი, რო­მელ­თა არ­სე­ბო­ბა ან მა­თი რა­ო­დე­ნო­ბა გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა მდედ­რო­ბით­სა და მამ­რო­ბით ორ­გა­ნიზ­მებ­ში, სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მე­ბის სა­ხელ­წო­დე­ბი­თაა ცნო­ბი­ლი. მა­გა­ლი­თად, დრო­ზო­ფი­ლას 8 ქრო­მო­სო­მი­დან 6 აუტო­სო­მაა, 2 კი - სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მა. სხვაგ­ვა­რად რომ ვთქვათ, დრო­ზო­ფი­ლას 3 წყვი­ლი აუტო­სო­მა აქვს და 1 წყვი­ლი სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მა. თი­თო­ე­ულ წყვილ­ში ერ­თი ქრო­მო­სო­მა დე­დის­გა­ნაა მი­ღე­ბუ­ლი, მე­ო­რე კი - მა­მი­სა­გან.

სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა მცე­ნა­რე­ებ­ში. სქე­სის მი­ხედ­ვით მცე­ნა­რე­ე­ბი იყო­ფა ერ­თ­სახ­ლი­ან და ორ­სახ­ლი­ან მცე­ნა­რე­ე­ბად. ერ­თ­სახ­ლი­ან მცე­ნა­რე­ებ­ში ცალ­კე­ულ ინ­დი­ვი­დე­ბი რო­გორც მდედ­რო­ბი­თი, ასე­ვე მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბის შე­ი­ცა­ვენ, მა­შინ რო­დე­საც ცალ­კე­ულ ორ­სახ­ლი­ან მცე­ნა­რე­ზე ან მხო­ლოდ მდედ­რო­ბი­თი, ან მხო­ლოდ მამ­რო­ბი­თი ყვა­ვი­ლე­ბი იზ­რ­დე­ბა.

სი­მინ­დი ერ­თ­სახ­ლი­ა­ნი მცე­ნა­რის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი მა­გა­ლი­თია. მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბი­დან სი­მინ­დის ტა­რო წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა, მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბი კი მცე­ნა­რის ღე­როს წვერ­ზე არი­ან მოქ­ცე­უ­ლი და ე.წ. საგ­ვე­ლას ქმნი­ან. მცე­ნა­რის გან­ვი­თა­რე­ბის დროს ყვა­ვი­ლებ­ში ორი­ვე სა­ხის სას­ქე­სო ორ­გა­ნო­ე­ბი წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა, მაგ­რამ შემ­დ­გომ ერთ-ერ­თი სქე­სის ორ­გა­ნო­ე­ბი აღარ ვი­თარ­დე­ბა. ასე­თი გან­ვი­თა­რე­ბა 6 სხვა­დას­ხ­ვა გე­ნი­თაა გან­საზღ­ვ­რუ­ლი, რომ­ლებ­საც Tassellseed ("საგ­ვე­ლას თეს­ლის", შე­მოკ­ლე­ბით Ts) ეწო­დე­ბათ. მუ­ტა­ცი­ე­ბი ამ გე­ნებ­ში იწ­ვე­ვენ სი­მინ­დის მდედ­რო­ბი­თი ან მამ­რო­ბი­თი ყვა­ვი­ლე­ბის არას­წორ გან­ვი­თა­რე­ბას, მა­გა­ლი­თად: ts1 და ts2 მუ­ტა­ცი­ე­ბის შე­დე­გად საგ­ვე­ლა­ში მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის შეწყ­ვე­ტა აღარ ხდე­ბა; ts5 მუ­ტა­ცია ასე­ვე იწ­ვევს მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბის წარ­მოქ­მ­ნას, მაგ­რამ მხო­ლოდ საგ­ვე­ლას ქვე­და ნა­წილ­ში, მა­შინ რო­დე­საც ზე­და ნა­წილ­ში მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბი ნორ­მა­ლუ­რად ვი­თარ­დე­ბი­ან. ts 4-ის და ts 6-ის შე­დე­გად საგ­ვე­ლა­ში მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის, ტა­რო­ში კი მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბი ვი­თარ­დე­ბა.

ორ­სახ­ლი­ა­ნი მცე­ნა­რე­ე­ბის მა­გა­ლით­ზე კი უკ­ვე შე­საძ­ლოა სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის სხვა­დას­ხ­ვა მე­ქა­ნიზ­მე­ბის აღ­წე­რა: ერთ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, მცე­ნა­რე­ე­ბის სქე­სი გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა ერთ-ერ­თი სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მის არ­სე­ბო­ბი­თა თუ არარ­სე­ბო­ბით, მე­ო­რე­ში კი - სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბით. დაწ­ვ­რი­ლე­ბით გან­ვი­ხი­ლოთ ეს მე­ქა­ნიზ­მე­ბი:

სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის აქ­ტი­უ­რი Y(იგ­რეკ) ქრო­მო­სო­მის სის­ტე­მა: ზო­გი­ერთ ორ­სახ­ლი­ან მცე­ნა­რე­ში (მა­გა­ლი­თად, კა­ნაფ­ში, აგ­რეთ­ვე მი­ხა­კი­სებ­რ­თა ოჯა­ხის ერთ-ერთ წარ­მო­მად­გე­ნელ­ში) მდედ­რო­ბი­თი და მამ­რო­ბი­თი მცე­ნა­რე­ე­ბი ერ­თ­მა­ნე­თი­სა­გან გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბა სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მე­ბით: მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ებ­ში ერ­თი X (იქს) და ერ­თი Y(იგ­რეკ) ქრო­მო­სო­მაა, მდედ­რო­ბით­ში კი ორი X. Y ქრო­მო­სო­მა შე­ი­ცავს გე­ნებს, რომ­ლე­ბიც მამ­რო­ბით სქესს გან­საზღ­ვ­რა­ვენ, ისე­ვე რო­გორც გე­ნებს, რომ­ლე­ბიც მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის გან­ვი­თა­რე­ბას თრგუ­ნა­ვენ. X ქრო­მო­სო­მა არა­ნაკ­ლებ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია რო­გორც მდედ­რო­ბი­თი, ასე­ვე მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ე­ბის არ­სე­ბო­ბი­სათ­ვის: ქრო­მო­სო­მე­ბის "ამოც­ლის" მე­თო­დით შე­იძ­ლე­ბა ისე­თი უჯ­რე­დე­ბის მი­ღე­ბა, რომ­ლე­ბიც ერთ X-ს შე­ი­ცა­ვენ, მაგ­რამ უჯ­რე­დი, რო­მე­ლიც თუნ­დაც ერთ X-ს არ შე­ი­ცავს, არა­სი­ცოცხ­ლი­სუ­ნა­რი­ა­ნი აღ­მოჩ­ნ­და. ამ სის­ტე­მა­ში Y ქრო­მო­სო­მა სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის მთა­ვა­რი ფაქ­ტო­რია: ერ­თი Y ქრო­მო­სო­მი­სა და სა­მი X ქრო­მო­სო­მის შემ­ც­ვე­ლი უჯ­რე­დი­დან მა­ინც მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე ვი­თარ­დე­ბა. ეს ფაქ­ტი, ისე­ვე რო­გორც ის გა­რე­მო­ე­ბა, რომ ჰორ­მო­ნე­ბის და­მა­ტე­ბა არ იწ­ვევს სქე­სის ცვლი­ლე­ბას, მიგ­ვა­ნიშ­ნებს, რომ ამ მცე­ნა­რე­ებ­ში Y ქრო­მო­სო­მას გა­დამ­წყ­ვე­ტი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა აქვს სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა­ში.

სა­ტა­ცუ­რის (ლათ. Asparagus, რუს. щавель) შემ­თხ­ვე­ვა­ში, სა­დაც XY ქრო­მო­სო­მებს ასე­ვე მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ე­ბი შე­ი­ცა­ვენ, იშ­ვი­ა­თად ხდე­ბა ისე­თი მამ­რო­ბი­თი მცე­ნა­რე­ე­ბის წარ­მოქ­მ­ნა, რომ­ლის ყვა­ვი­ლე­ბი ორი­ვე სქე­სის ორ­გა­ნო­ებს შე­ი­ცა­ვენ. ასე­თი ყვა­ვი­ლე­ბის თვით­დამ­ტ­ვერ­ვი­სას, შე­საძ­ლე­ბე­ლია YY ქრო­მო­სო­მე­ბის შემ­ც­ვე­ლი მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ე­ბის მი­ღე­ბა. YY მამ­რო­ბი­თი და XX მდედ­რო­ბი­თი მცე­ნა­რე­ე­ბის შეჯ­ვა­რე­ბით იღე­ბენ XY გე­ნო­ტი­პის (გე­ნო­ტი­პი გე­ნე­ბის ერ­თობ­ლი­ო­ბას ნიშ­ნავს) შთა­მო­მავ­ლო­ბას, სა­დაც ყვე­ლა მცე­ნა­რე მამ­რო­ბი­თი სქე­სი­საა. რად­გან მამ­რო­ბი­თი სქე­სის სა­ტა­ცუ­რი უფ­რო დი­დი ზო­მი­საა, ასეთ შეჯ­ვა­რე­ბას კო­მერ­ცი­უ­ლი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბაც აქვს.

სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის ბა­ლან­სის სის­ტე­მა: X-ისა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბა.

მჟა­უ­ნას (ლათ. Rumex, რუს. спаржа) გვა­რის მცე­ნა­რე­ებ­ში სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის სხვა სის­ტე­მა მოქ­მე­დებს: აქ სქე­სი და­მო­კი­დე­ბუ­ლია X ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბა­ზე. უნ­და და­ვა­ზუს­ტოთ, რომ აუტო­სო­მე­ბი გა­ნი­ხი­ლე­ბა, რო­გორც ერ­თობ­ლი­ო­ბა: დიპ­ლო­ი­დურ მცე­ნა­რე­ში, რო­მე­ლიც ყვე­ლა ქრო­მო­სო­მის ორ ასლს შე­ი­ცავს (მათ­გან ერ­თი დე­დი­სა­გა­ნაა მი­ღე­ბუ­ლი, მე­ო­რე კი - მა­მი­სა­გან, იხ. ზე­მოთ), აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა პი­რო­ბი­თად 2-თ გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა. თუ მცე­ნა­რე­ში ორი X ქრო­მო­სო­მაა, მა­შინ X ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბა (ე.წ. ბა­ლან­სი) 1.0-ია და ასე­თი მცე­ნა­რე მდედ­რო­ბი­თი სქე­სი­საა. მამ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ებ­ში ერ­თი X (და ერ­თი Y) ქრო­მო­სო­მაა, და ამი­ტომ X-ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბა 0.5(ანუ 1/2)-ია. თუ ორ­გა­ნიზ­მი პო­ლიპ­ლო­ი­დუ­რია (ანუ აუტო­სო­მე­ბის ერ­თობ­ლი­ო­ბა არა 2, რო­გორც დიპ­ლო­იდ­ში, არა­მედ 3 ან მე­ტია), ასე­თი ორ­გა­ნიზ­მიც მამ­რო­ბი­თი სქე­სი­სა იქ­ნე­ბა. ამ­რი­გად, თუ X ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბა 1.0 ან 1.0-ზე მე­ტია, ეს მდედ­რო­ბით სქესს გან­საზღ­ვ­რავს, 0.5 ან 0.5 ნაკ­ლე­ბი - მამ­რო­ბითს. ის მცე­ნა­რე­ე­ბი, რომ­ლებ­შიც შე­ფარ­დე­ბა 0.5-სა და 1.0-ს შო­რი­საა (მა­გა­ლი­თად, 0.66 - ორი X ქრო­მო­სო­მა და აუტო­სო­მე­ბის სა­მი ერ­თობ­ლი­ო­ბა), ჰერ­მაფ­რო­დი­ტიზმს ან შე­რე­ულ სქესს ავ­ლე­ნენ.

მჟა­უ­ნას შემ­თხ­ვე­ვა იმი­თა­ცაა სა­ინ­ტე­რე­სო, რომ მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ებ­ში ორი X ქრო­მო­სო­მაა, მა­შინ რო­დე­საც მამ­რო­ბი­თი სქე­სი ერთ X და ორ Y ქრო­მო­სო­მას შე­ი­ცავს. ამის გა­მო, რად­გან აუტო­სო­მე­ბის რიცხ­ვი ორი­ვე სქეს­ში თა­ნა­ბა­რია, მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის მცე­ნა­რე­ებ­ში 14 ქრო­მო­სო­მაა, მამ­რო­ბი­თი­სა­ში კი 15. მჟა­უ­ნას Y ქრო­მო­სო­მე­ბი აუცი­ლე­ბე­ლია გა­ნა­ყო­ფი­ე­რე­ბი­სათ­ვის, მაგ­რამ არა მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბის წარ­მოქ­მ­ნა­სა და გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის, ისე­ვე რო­გორც მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ყვა­ვი­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის შე­სა­ჩე­რებ­ლად. ეს გა­რე­მო­ე­ბა კი­დევ ერ­თხელ ასა­ბუ­თებს, რომ მჟა­უ­ნას Y ქრო­მო­სო­მა მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია გამ­რავ­ლე­ბი­სათ­ვის, მაგ­რამ არა სქე­სის გან­საზღ­ვ­რი­სათ­ვის.

სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა დრო­ზო­ფი­ლა­ში: გან­ხი­ლუ­ლი მა­გა­ლი­თე­ბის სა­ფუძ­ველ­ზე უკ­ვე ჩანს, რომ სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის რამ­დე­ნი­მე მე­ქა­ნიზ­მი არ­სე­ბობს. რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, ეს მე­ქა­ნიზ­მე­ბი არა მარ­ტო მცე­ნა­რე­ებ­ში, არა­მედ სხვა ორ­გა­ნიზ­მებ­ში­ცაა გავ­რ­ცე­ლე­ბუ­ლი. ხი­ლის ბუ­ზი დრო­ზო­ფი­ლა, რო­მე­ლიც 8 ქრო­მო­სო­მას შე­ი­ცავს (6 აუტო­სო­მა და 2 სქე­სობ­რი­ვი ქრო­მო­სო­მა), სქე­სის გან­საზღ­ვ­რის გე­ნე­ტი­კუ­რი მე­ქა­ნიზ­მის არა­ნაკ­ლებ კარ­გი მა­გა­ლი­თია:

მდედ­რო­ბი­თი და მამ­რო­ბი­თი სქე­სის დრო­ზო­ფი­ლე­ბი გა­რეგ­ნუ­ლად ერ­თ­მა­ნე­თი­სა­გან მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად გან­ს­ხ­ვავ­დე­ბი­ან (ეს ფაქ­ტი ე.წ. სქე­სობ­რივ დი­მორ­ფიზმს გა­მო­ხა­ტავს). ჩვე­უ­ლებ­რივ, მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის დრო­ზო­ფი­ლებს ორი X ქრო­მო­სო­მა აქვთ, მამ­რო­ბი­თი სქე­სი­სა კი - ერ­თი X და ერ­თი Y. ორი­ვე სქე­სის წარ­მო­მად­გენ­ლებს აუტო­სო­მე­ბის ორი ერ­თობ­ლი­ო­ბა აქვთ (3 წყვი­ლი, ყო­ველ წყვილ­ში თი­თო­ე­უ­ლი ქრო­მო­სო­მა სხვა­დას­ხ­ვა მშობ­ლის­გა­ნაა მი­ღე­ბუ­ლი). ისე­ვე რო­გორც ერთ-ერთ გან­ხი­ლულ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, სქე­სი დრო­ზო­ფი­ლა­ში გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა X ქრო­მო­სო­მე­ბი­სა და აუტო­სო­მე­ბის ერ­თობ­ლი­ო­ბის რა­ო­დე­ნო­ბის შე­ფარ­დე­ბით (აუტო­სო­მე­ბის რა­ო­დე­ნო­ბა A-თი აღი­ნიშ­ნე­ბა). X:A შე­ფარ­დე­ბა, რო­გორც ჯერ კი­დევ მე­ო­ცე სა­უ­კუ­ნის და­საწყის­ში დად­გინ­და, მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის შემ­თხ­ვე­ვა­ში 1.0 ან 1.0-ზე მე­ტია, მამ­რო­ბით სქეს­ში კი 0.5 ან 0.5-ზე ნაკ­ლე­ბი. Y ქრო­მო­სო­მა მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მებ­ში სპერ­მის ნორ­მა­ლუ­რი გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვი­საა აუცი­ლე­ბე­ლი, მაგ­რამ მა­თი სქე­სობ­რი­ვი ნი­შან-თვი­სე­ბე­ბი­სათ­ვის წარ­მოქ­მ­ნი­სათ­ვის სა­ჭი­რო არაა.

რო­გორ ხდე­ბა X:A შე­ფარ­დე­ბის ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­გე­ბა უჯ­რე­დე­ბის მი­ერ და რა მე­ქა­ნიზ­მით ხდე­ბა ამ ინ­ფორ­მა­ცი­ის გა­მო­ხატ­ვა დრო­ზო­ფი­ლის ორ­გა­ნიზ­მ­ში? X:A შე­ფარ­დე­ბით გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა უმ­თავ­რე­სი რე­გუ­ლა­ტო­რუ­ლი გე­ნის, Sex-lethal (Sxl)-ის ფუნ­ქ­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მდგო­მა­რე­ო­ბა. მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის დრო­ზო­ფი­ლებ­ში Sxl გა­აქ­ტი­ვე­ბუ­ლია, და მი­სი აქ­ტი­ვო­ბის შე­დე­გად ხდე­ბა კი­დევ ოთხი გე­ნის აქ­ტი­ვი­რე­ბა. სხვა­დას­ხ­ვა მუ­ტა­ცი­ე­ბის ანა­ლი­ზის სა­ფუძ­ველ­ზე გა­ნი­საზღ­ვ­რა, რომ Sxl -ზე კი­დევ ბევ­რი გე­ნის ფუნ­ქ­ციაა და­მო­კი­დე­ბუ­ლი, რომ­ლე­ბიც ე.წ. "მდედ­რო­ბი­თი სიგ­ნა­ლის" გა­და­ცე­მას უზ­რუნ­ველ­ყო­ფენ, რაც ორ­გა­ნიზ­მის გან­ვი­თა­რე­ბის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლი ცი­ლე­ბის სინ­თეზ­ში გა­მო­ი­ხა­ტე­ბა. მამ­რო­ბი­თი სქე­სის დრო­ზო­ფი­ლა­ში Sxl გე­ნი აქ­ტი­უ­რი არაა, და შე­სა­ბა­მი­სად არც Sxl -ის მი­ერ რე­გუ­ლი­რე­ბა­დი გე­ნე­ბის ფუნ­ქ­ციაა გა­მო­ხა­ტუ­ლი. ამის შე­დე­გად კი, თა­ვის მხრივ, იმ გე­ნე­ბის ექ­ს­პ­რე­სია (ანუ მათ­ში კო­დი­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის ამო­კითხ­ვა) ხდე­ბა, რომ­ლე­ბიც მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მის გან­ვი­თა­რე­ბის­თ­ვი­საა აუცი­ლე­ბე­ლი.

სა­ინ­ტე­რე­სოა Sxl-ისა და მას­ზე და­მო­კი­დე­ბუ­ლი გე­ნე­ბის მუ­ტა­ცი­ე­ბის შეს­წავ­ლაც, რად­გან ასე­თი ანა­ლი­ზით შე­საძ­ლოა გა­მო­აშ­კა­რავ­დეს არა მარ­ტო გე­ნე­ბის ზო­გა­დი ფუნ­ქ­ცია, არა­მედ მა­თი (და, შე­სა­ბა­მი­სად, მათ მი­ერ კო­დი­რე­ბუ­ლი ცი­ლე­ბის) ად­გი­ლი სქე­სის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლი გე­ნე­ბის სის­ტე­მა­ში. მა­გა­ლი­თად, მუ­ტა­ცია თვით Sxl გენ­ში იწ­ვევს მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ფე­ნო­ტი­პის (გა­რეგ­ნუ­ლი შე­სა­ხე­და­ო­ბის) დრო­ზო­ფი­ლე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბას, თუნ­დაც მა­თი უჯ­რე­დე­ბი ორ X ქრო­მო­სო­მას შე­ი­ცავ­დეს. ამა­ვე გე­ნის სხვაგ­ვა­რი მუ­ტა­ცი­ის შე­დე­გად XY ორ­გა­ნიზ­მებ­ში უკ­ვე მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ფე­ნო­ტი­პი წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა. თუმ­ცა ასე­თი ორ­გა­ნიზ­მე­ბი ორი­ვე შემ­თხ­ვე­ვა­ში ზრდას­რულ ასა­კამ­დე იღუ­პე­ბი­ან. Sxl-ის მი­ერ აქ­ტი­ვი­რე­ბუ­ლი გე­ნე­ბის მუ­ტა­ცი­ე­ბის შე­დე­გი კი "შუ­ა­ლე­დუ­რი სქე­სის" წარ­მოქ­მ­ნაა რო­გორც XX, ასე­ვე XY ორ­გა­ნიზ­მებ­ში.

გე­ნე­ტი­კუ­რი კვლე­ვე­ბის შე­დე­გად დად­გინ­და, Sxl -ის აქ­ტი­ვა­ცი­ი­სათ­ვის კი­დევ ორი გე­ნია აუცი­ლე­ბე­ლი - da და dk. მუ­ტა­ცი­ე­ბი da (ან dk) გენ­ში მო­მაკ­ვ­დი­ნე­ბე­ლია ორ­გა­ნიზ­მი­სათ­ვის, მაგ­რამ თუ იგი­ვე ინ­დი­ვი­დი Sxl მუ­ტა­ცი­ა­საც შე­ი­ცავს, მა­შინ ის და­ღუპ­ვას გა­და­ურ­ჩე­ბა. ანუ, სხვაგ­ვა­რად რომ ვთქვათ, ცალკ-ცალ­კე მუ­ტა­ცი­ე­ბი Sxl -სა და da (dk)-ში დამ­ღუპ­ვე­ლია, მაგ­რამ ორი­ვე ერ­თად ერ­თ­მა­ნე­თის ეფექტს ანე­იტ­რა­ლებს და სი­ცოცხ­ლის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბის შე­საძ­ლებ­ლო­ბას იძ­ლე­ვა. ამ ეფექ­ტის ერ­თი შე­საძ­ლო ახ­ს­ნა შემ­დეგ­შია: ცნო­ბი­ლია, რომ მუ­ტა­ცი­ე­ბი da/dk გე­ნებ­ში მო­მაკ­ვ­დი­ნე­ბე­ლია მხო­ლოდ მდედ­რო­ბი­თი სქე­სი­სათ­ვის, რო­მე­ლიც, რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, ორ X ქრო­მო­სო­მას შე­ი­ცავს. da გე­ნი ამ ორი ქრო­მო­სო­მის გა­და­ჭარ­ბე­ბულ აქ­ტი­ვა­ცი­ას (რაც ორ­გა­ნიზ­მი­სათ­ვის სა­ზი­ა­ნოა) აბ­რ­კო­ლებს, ამ გენ­ში მუ­ტა­ცი­ის შეყ­ვა­ნის შე­დე­გად კი ეს დაბ­რ­კო­ლე­ბა აღარ ხდე­ბა. სა­მა­გი­ე­როდ, Sxl -ის მუ­ტა­ცი­ის და­მა­ტე­ბა (რომ­ლის შე­დე­გა­დაც X-ქრო­მო­სო­მა­ზე მო­თავ­სე­ბუ­ლი გე­ნე­ბი "გა­მო­ირ­თ­ვე­ბა"), ამ პრობ­ლე­მას მეტ-ნაკ­ლე­ბად აბა­თი­ლებს.

ამ­რი­გად, სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა დრო­ზო­ფი­ლა­ში შე­საძ­ლოა შემ­დე­გი დე­ბუ­ლე­ბე­ბით შე­ჯამ­დეს:

მდედრობითი სქესი: 1) რო­ცა X:A=1, რამ­დე­ნი­მე სხვა ფაქ­ტორ­თან ერ­თად ეს იწ­ვევს Sxl გე­ნის "ჩარ­თ­ვას"; 2) Sxl -ის "ჩარ­თ­ვის" შე­დე­გად, აქ­ტი­ურ­დე­ბა რო­გორც თვით Sxl გე­ნი (ე.წ. აუტო­რე­გუ­ლა­ცია), ასე­ვე Sxl -ზე და­მო­კი­დე­ბუ­ლი რამ­დე­ნი­მე სხვა­დას­ხ­ვა გე­ნიც; 3) ამ გე­ნე­ბის თან­მიმ­დევ­რუ­ლი მოქ­მე­დე­ბით ხდე­ბა იმ გე­ნე­ბის "გა­მორ­თ­ვა", რომ­ლე­ბიც მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მის გან­ვი­თა­რე­ბას აპი­რო­ბე­ბენ.

მამრობითი სქესი: 1) რო­ცა X:A=0.5, Sxl გე­ნი "გა­მორ­თუ­ლია"; 2) შე­სა­ბა­მი­სად, ინაქ­ტი­ვი­რე­ბუ­ლია ანუ ასე­ვე "გა­მორ­თუ­ლი"Sxl-ზე და­მო­კი­დე­ბუ­ლი გე­ნე­ბი; 3) ერთ-ერ­თი გე­ნი, რო­მე­ლიც მდედ­რო­ბით ორ­გა­ნიზ­მ­ში Sxl-ის გავ­ლე­ნით "გა­მორ­თუ­ლია",Sxl -ის "არ­ყოფ­ნის" პი­რო­ბებ­ში აქ­ტი­ურ­დე­ბა და მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლი გე­ნე­ბის "გა­მორ­თ­ვას" იწ­ვევს, რის შე­დე­გა­დაც მამ­რო­ბი­თი სქე­სის დრო­ზო­ფი­ლა ვი­თარ­დე­ბა.

რო­გორც ზე­მოთ­ქ­მუ­ლი­დან ჩანს, დრო­ზო­ფი­ლა­ში სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა X:A ბა­ლან­სის სა­ფუძ­ველ­ზე ხდე­ბა, მაგ­რამ ეს ბა­ლან­სი მხო­ლოდ საწყი­სი რგო­ლია გე­ნე­ბის იმ ჯაჭ­ვ­ში, რომ­ლე­ბიც "ჩარ­თ­ვი­სა" თუ "გა­მორ­თ­ვის" სა­ფუძ­ველ­ზე მი­ი­ღე­ბა ამა­თუ­იმ სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მი.

და ბო­ლოს, რო­გორ ხდე­ბა სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა ძუ­ძუმ­წოვ­რებ­ში და, კერ­ძოდ, ადა­მი­ან­ში? ამ შემ­თხ­ვე­ვა­ში, ერ­თი შე­ხედ­ვით, სის­ტე­მა საკ­მა­ოდ მარ­ტი­ვია: Y ქრო­მო­სო­მის არ­სე­ბო­ბა გა­ნა­ყო­ფი­ე­რე­ბულ კვერ­ცხუჯ­რედ­ში საკ­მა­რი­სია იმი­სათ­ვის, რომ მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მი გან­ვი­თარ­დეს. რო­გორც თაგ­ვებ­ში, ასე­ვე ადა­მი­ა­ნებ­ში ერ­თი X ქრო­მო­სო­მის არ­სე­ბო­ბა მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის ორ­გა­ნიზ­მის გან­ვი­თა­რე­ბას იწ­ვევს (გა­ვიხ­სე­ნოთ, რომ დრო­ზო­ფი­ლას შემ­თხ­ვე­ვა­ში ერ­თი X ქრო­მო­სო­მა მამ­რო­ბი­თი სქე­სის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლია: X:A=1:2=0.5). და პი­რი­ქით, თუ ორ­გა­ნიზ­მ­ში თუნ­დაც ერ­თი Y ქრო­მო­სო­მაა, იგი აუცი­ლებ­ლად მამ­რო­ბი­თი სქე­სის იქ­ნე­ბა, თუნ­დაც მი­სი უჯ­რე­დე­ბი ორ ან მეტ X ქრო­მო­სო­მას შე­ი­ცავ­დეს.

მაგ­რამ რი­თია გა­პი­რო­ბე­ბუ­ლი Y ქრო­მო­სო­მის ასე­თი კრი­ტი­კუ­ლი მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბა? რო­გორც ად­ვი­ლი წარ­მო­სად­გე­ნია, ეს გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა ამ ქრო­მო­სო­მა­ზე მო­თავ­სე­ბუ­ლი გე­ნე­ბით და მათ მი­ერ კო­დი­რე­ბუ­ლი ფუნ­ქ­ცი­ე­ბით. ერთ-ერ­თი გე­ნის სა­ხელ­წო­დე­ბაა TDF (testis-determining factor, სა­თეს­ლე­ე­ბის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლი ფაქ­ტო­რი), რო­მელ­საც მოგ­ვი­ა­ნე­ბით SRY (sex-determining region, Y chromosome) ეწო­და. თაგ­ვებ­ზე ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი ცდე­ბის შე­დე­გად გა­ირ­კ­ვა, რომ ამ გე­ნის "ჩარ­თ­ვა" ხდე­ბა სას­ქე­სო ორ­გა­ნო­ე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის ად­რე­ულ სტა­დი­ა­ზე, რო­დე­საც სა­თეს­ლე­ე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბა იწყე­ბა. კი­დევ ერ­თი, არა­ნაკ­ლებ სა­ინ­ტე­რე­სო ფაქ­ტი: რო­დე­საც SRY გე­ნი თაგ­ვის ახალ­გა­ნა­ყო­ფი­ე­რე­ბუ­ლი მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის უჯ­რე­დებ­ში მო­ა­თავ­სეს, ამ უჯ­რე­დე­ბი­დან მამ­რო­ბი­თი სქე­სის ცხო­ვე­ლე­ბი გან­ვი­თარ­დ­ნენ.

შემ­დ­გომ­მა კვლე­ვებ­მა აჩ­ვე­ნა, რომ SRY გე­ნი ასე­ვე აუცი­ლე­ბე­ლია სა­თეს­ლე­ე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბი­სათ­ვის ადა­მი­ა­ნის ორ­გა­ნიზ­მ­ში. SRY-ს მუ­ტა­ცი­ე­ბი 25%-ის სიხ­ში­რით გვხვდე­ბა ადა­მი­ა­ნებ­ში, რომ­ლე­ბიც X და Y ქრო­მო­სო­მებს შე­ი­ცა­ვენ, მაგ­რამ ფე­ნო­ტი­პუ­რად ქა­ლე­ბი არი­ან. და პი­რი­ქით, ადა­მი­ა­ნე­ბი, რომ­ლებ­საც მა­მა­კა­ცი­ვით გა­მო­ი­ყუ­რე­ბი­ან, მაგ­რამ ორ X ქრო­მო­სო­მას (მდედ­რო­ბი­თი სქე­სის გე­ნო­ტიპს) შე­ი­ცა­ვენ, ხშირ შემ­თხ­ვე­ვა­ში Y ქრო­მო­სო­მის მცი­რე ზო­მის ფრაგ­მენ­ტებ­საც ატა­რე­ბენ.

SRY გე­ნის და მი­სი პრო­დუქ­ტის (SRY ცი­ლის) მოქ­მე­დე­ბის მე­ქა­ნიზ­მი ბო­ლომ­დე დად­გე­ნი­ლი არაა, თუმ­ცა რამ­დე­ნი­მე სა­ინ­ტე­რე­სო კა­ნონ­ზო­მი­ე­რე­ბა უკ­ვე აღ­მო­ჩე­ნი­ლია: SRY ცი­ლა შე­ი­ცავს დნმ-ის ბმის უნა­რის მქო­ნე ფრაგ­მენტს, რაც იმის მი­მა­ნიშ­ნე­ბე­ლია, რომ ეს ცი­ლა სხვა გე­ნე­ბის რე­გუ­ლა­ტო­რულ ფრაგ­მენ­ტებს ებ­მის. ეს კი, თა­ვის მხრივ, ნიშ­ნავს, რომ ასე­თი ბმა გავ­ლე­ნას ახ­დენს ამ გე­ნებ­ში კო­დი­რე­ბუ­ლი ინ­ფორ­მა­ცი­ის ამო­კითხ­ვა­ზე. რამ­დე­ნი­მე წლის წინ აღ­მოჩ­ნ­და, რომ SRY ცი­ლას­თან ბმის შე­დე­გად დნმ-ის კონ­ფი­გუ­რა­ცია მნიშ­ვ­ნე­ლოვ­ნად იც­ვ­ლე­ბა - იგი მკვეთ­რად იხ­რე­ბა და 70-80°-იან კუთხეს ქმნის. ასე­ვე დად­გე­ნი­ლია SRY ცი­ლი­სა და დნმ-ის ურ­თი­ერ­თ­ქ­მე­დე­ბის შე­დე­გად წარ­მოქ­მ­ნი­ლი კომ­პ­ლექ­სის სამ­გან­ზო­მი­ლე­ბი­ა­ნი სტრუქ­ტუ­რა.

რაც გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­ინ­ტე­რე­სოა, SRY გე­ნის მუ­ტა­ცი­ე­ბის შეს­წავ­ლის სა­ფუძ­ველ­ზე გა­მო­ირ­კ­ვა, რომ ის მუ­ტა­ცი­ე­ბი, რომ­ლე­ბიც სქე­სის ცვლი­ლე­ბას იწ­ვევს, სწო­რედ იმ მო­ნაკ­ვეთ­ში იყო გან­ლა­გე­ბუ­ლი, რო­მელ­შიც დნმ-ის ბმის უნა­რის მქო­ნე ფრაგ­მენ­ტია კო­დი­რე­ბუ­ლი: ეს მუ­ტა­ცი­ე­ბი ან SRY ცი­ლის დნმ-თან ბმის უნარს ამ­ცი­რე­ბენ, ან ამ ბმის შე­დე­გად დნმ-ის "მოხ­რის კუთხეს" ცვლი­ან. ამ აღ­მო­ჩე­ნის უდაო მნიშ­ვ­ნე­ლო­ბის მი­უ­ხე­და­ვად, ჯერ გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლია, რო­მე­ლი გე­ნე­ბის რე­გუ­ლა­ტო­რულ ფრაგ­მენ­ტებ­თან ურ­თი­ერ­თ­ქ­მე­დებს SRY ცი­ლა.

ამ გე­ნე­ბის იდენ­ტი­ფი­კა­ცი­ი­სას ერთ-ერ­თი შე­საძ­ლო კან­დი­და­ტია AMH, რომ­ლის მი­ერ კო­დი­რე­ბუ­ლი ცი­ლა სა­თეს­ლე­ებ­ში გროვ­დე­ბა მა­თი ფორ­მი­რე­ბის შემ­დეგ (გა­ვიხ­სე­ნოთ, რომ SRY ცი­ლა სა­თეს­ლე­ე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის ად­რე­ულ სტა­დი­ა­ზე წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა). რად­გან SRY უფ­რო ად­რე წარ­მო­იქ­მ­ნე­ბა, ვიდ­რე AMH, შე­საძ­ლოა, რომ ამ უკა­ნას­კ­ნე­ლის რე­გუ­ლა­ცია SRY ცი­ლით ხდე­ბა. მე­ო­რე მხრივ, AMH-ის კი­დევ ერ­თი შე­საძ­ლო რე­გუ­ლა­ტო­რია SF-1 გე­ნი, რო­მე­ლიც არა მარ­ტო სას­ქე­სო ორ­გა­ნო­ე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბას, არა­მედ თირ­კ­მე­ლე­ბის ფორ­მი­რე­ბა­სა და სტე­რო­ი­დე­ბის სინ­თეზ­საც აკონ­ტ­რო­ლებს. ამ­რი­გად, SF-1 ჭეშ­მა­რი­ტად გლო­ბა­ლუ­რი რე­გუ­ლა­ტო­რის შე­სა­ნიშ­ნა­ვი მა­გა­ლი­თია, და ორ­გა­ნიზ­მის მრა­ვა­ლი ფუნ­ქ­ცი­ის ურ­თი­ერ­თ­კავ­ში­რის კარ­გი მაჩ­ვე­ნე­ბე­ლია. რამ­დე­ნი­მე წლის წინ აღ­მო­ა­ჩი­ნეს კი­დევ ერ­თი გე­ნი (Sox9), რო­მე­ლიც, SRY-ს და­რად, დნმ-ის ბმის უნა­რი­ოს მქო­ნე ფრაგ­მენტს შე­ი­ცავს.

დასკვნა: სა­ვა­რა­უ­დოა, რომ ადა­მი­ა­ნის სქე­სის გან­მ­საზღ­ვ­რე­ლი გე­ნე­ბის სია ჯერ მე­ტად არას­რუ­ლია. რო­გორც აღ­ვ­ნიშ­ნეთ, მუ­ტა­ცი­ე­ბი SRY-ში სქე­სის ცვლი­ლე­ბის მხო­ლოდ 25%-ს გან­საზღ­ვ­რავს. არ­სე­ბობს რამ­დე­ნი­მე გე­ნი, რო­მე­ლიც X ქრო­მო­სო­მა­ზეა გან­ლა­გე­ბუ­ლი და სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა­ში საკ­მა­ოდ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნი რო­ლი აქვს. ზო­გა­დად კი, ადა­მი­ა­ნის სქე­სის გან­საზღ­ვ­რა მხო­ლოდ გე­ნე­ტი­კუ­რი ფაქ­ტო­რე­ბის (ქრო­მო­სო­მე­ბის და მათ­ზე გან­ლა­გე­ბუ­ლი გე­ნე­ბის) გავ­ლე­ნით ხდე­ბა: დე­დი­სა­გან, რო­მელ­საც ორი X ქრო­მო­სო­მა აქვს, ბავ­შ­ვი ყო­ველ­თ­ვის X სქე­სობ­რივ ქრო­მო­სო­მას იღებს (22 აუტო­სო­მას­თან ერ­თად); ამი­ტომ ბავ­შ­ვის სქე­სი მხო­ლოდ იმით გა­ნი­საზღ­ვ­რე­ბა, თუ რო­მელ სქე­სობ­რივ ქრო­მო­სო­მას მი­ი­ღებს მა­მი­სა­გან (რო­მელ­საც რო­გორც X, ასე­ვე Y ქრო­მო­სო­მე­ბი აქვს): X ქრო­მო­სო­მის მი­ღე­ბა მდედ­რო­ბით სქესს გა­ნა­პი­რო­ბებს, Y-ისა კი - მამ­რო­ბითს.

გე­ლა თევ­ზა­ძე

სხვა სიახლეები
01 იანვარი, 2017 დიდ აფეთქებასთან დაახლოება გრძელდება
15 სექტემბერი, 2016 ასტეროიდი ბენუ XXII საუკუნის ერთ-ერთი მთავარი საშიშროებაა
17 ივნისი, 2016 „გახდი მარსელი“
25 აპრილი, 2016 "ღმერთის თვალით დანახული" სამყაროს აგებულება
16 აპრილი, 2016 ფანტასტიკის ზღვარზე მყოფი პროექტი უახლოესი ვარსკვლავური სისტემისკენ გაფრენას გვპირდება
06 აპრილი, 2016 ჰაბლის თვალით ირმის ნახტომის გულში
29 მარტი, 2016 სტივენ ჰოუკინგი: "უახლოეს 100 წელიწადში კაცობრიობა მარსის კოლონიზაციას შეძლებს"
25 მარტი, 2016 ადრონული განხეთქილება – კოლაიდერში ჰომოფობები აღმოაჩინეს
24 მარტი, 2016 ენცელადზე სიცოცხლის ფორმის აღმოსაჩენად ყველანაირი პირობა უნდა არსებობდეს
22 მარტი, 2016 აღმოჩენილია ახალი ტიპის გიგანტური გალაქტიკები – „ზესპირალური გალაქტიკები“