ყვე­ლა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა - ხე­ლი­სუფ­ლე­ბაა და ყვე­ლას ჭირ­დე­ბა სა­მო­ქა­ლა­ქო კონ­ტ­რო­ლი
09 მაისი, 2014
1906
print

ინ­ტერ­ვიუ ილი­ას სა­ხელ­­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის პრო­ფე­სორ­თან, ილი­ას სა­ხელ­­წი­ფო უნი­ვერ­სი­ტე­ტის 4D კვლე­ვის ინ­­ტი­ტუ­ტის დი­რექ­ტორ­თან გი­გი თევ­ზა­ძეს­თან

- სა­ზო­გა­დო­ებ­რი­ვი წი­ნა­სა­არ­ჩევ­ნო გან­წყო­ბე­ბის რო­გო­რი სუ­რა­თი იხა­ტე­ბა შე­ერ­თე­ბუ­ლი შტა­ტე­ბის ეროვ­ნულ დე­მოკ­რა­ტი­­ლი ინ­­ტი­ტუ­ტის (NDI) და რეს­პუბ­ლი­კუ­რი ინ­­ტი­ტუ­ტის (IRI) ბო­ლო სო­ცი­­ლუ­რი გა­მო­კითხ­ვე­ბის შე­დე­გად?

 - ეს შე­დე­გი მო­სა­ლოდ­ნე­ლი იყო. ერ­თა­დერ­თი თვალ­ში­სა­ცე­მი ცვლი­ლე­ბა ისაა, რომ წი­ნა გა­მო­კითხ­ვას­თან შე­და­რე­ბით, გაზ­რ­დი­ლია ევ­რო­კავ­შირ­თან და ნა­ტო-სთან ინ­ტეგ­რა­ცი­ის მომ­ხ­რე­ე­ბის რიცხ­ვი. მაგ­რამ ეს რუ­სე­თის უკ­რა­ი­ნა­ში ქმე­დე­ბე­ბის აბ­სო­ლუ­ტუ­რი დამ­სა­ხუ­რე­ბაა. რუ­სე­თის რა­დი­კა­ლუ­რი და და­ინ­ტე­რე­სე­ბუ­ლი მომ­ხ­რე­ე­ბის გარ­და, ყვე­ლამ და­ი­ნა­ხა, რომ შე­უძ­ლე­ბე­ლია გქონ­დეს რუ­სე­თის იმე­დი - ჩვენ ვხე­დავთ, რას აკე­თებს რუ­სე­თი იმ ქვე­ყა­ნა­ში, რო­მელ­საც, რი­ტო­რი­კის დო­ნე­ზე, თა­ვად რუ­სე­თი ყო­ველ­თ­ვის ახ­ლო ნა­თე­სა­ვად და მა­რა­დი­ულ მო­კავ­ში­რედ თვლი­და. შე­სა­ბა­მი­სად, ბუ­ნებ­რი­ვია, რომ ქარ­თ­ვე­ლებ­მა, უკ­რა­ი­ნის მა­გა­ლით­ზე, კარ­გად და­ი­ნა­ხეს სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში რო­გორ ას­რუ­ლებს მათ ოც­ნე­ბებს რუ­სე­თი.

- რამ­დე­ნად ადეკ­ვა­ტუ­რად აისა­ხა ამ კვლე­ვებ­ში სო­ცი­­მის გან­წყო­ბე­ბი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის და ოპო­ზი­ცი­ის მი­მართ?

- პრინ­ციპ­ში, გან­წყო­ბე­ბი ნორ­მა­ლუ­რია, გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი ცვლი­ლე­ბა არ არის. ბუ­ნებ­რი­ვია, ოპო­ზი­ცია ამომ­რ­ჩევ­ლის მხარ­და­ჭე­რით მო­დის ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში, შემ­დეგ, დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში, ის კარ­გავს მხა­რამ­ჭე­რებს. თუმ­ცა, ჯერ­ჯე­რო­ბით, ჩვენს შემ­თხ­ვე­ვა­ში, არ არის ცხა­დი, თუ ვინ იღებს ამ და­კარ­გულ ხმებს. მე მგო­ნი, არც არა­ვინ იღებს და თუ რა­ი­მე გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი რე­სურ­სე­ბი არ ჩარ­თეს პო­ლი­ტი­კო­სებ­მა - ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­მაც და ოპო­ზი­ცი­ა­მაც - ეს ხალ­ხი, უბ­რა­ლოდ, არ მი­ვა არ­ჩევ­ნებ­ზე.

- ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას ყო­ველ­­ვის მე­ტი რე­სურ­სი აქვს, რა­საც ვერ ვიტყ­ვით ოპო­ზი­ცი­­ზე, მით უფ­რო, რომ ჯერ კი­დევ ძლი­­რია გა­ღი­ზი­­ნე­ბა ყო­ფი­ლი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის, ნა­ცი­­ნა­ლუ­რი მოძ­რა­­ბის მი­მართ...

- ჩვენ ხომ ყვე­ლას­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი და გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი სა­ზო­გა­დო­ე­ბა არ ვართ - ვმოქ­მე­დებთ იმ წე­სე­ბით, რა წე­სე­ბი­თაც არ­სე­ბო­ბენ სხვა სა­ზო­გა­დო­ე­ბე­ბი, სხვა სა­ხელ­მ­წი­ფო­ე­ბი. სი­ძულ­ვი­ლი ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მოძ­რა­ო­ბის მი­მართ ვერ გა­იზ­რ­დე­ბო­და ვე­რა­ნა­ი­რად, დრო­თა გან­მავ­ლო­ბა­ში ამ ტი­პის გა­ღი­ზი­ა­ნე­ბა ყო­ველ­თ­ვის მცირ­დე­ბა. ვფიქ­რობ, ოპო­ზი­ცი­ის ახ­ლან­დე­ლი 10-15 პრო­ცენ­ტი, ალ­ბათ, შე­ნარ­ჩუნ­დე­ბა და მო­მა­ვალ­ში შე­საძ­ლე­ბე­ლია გა­ი­ზარ­დოს კი­დეც.

- გარ­და ამი­სა, ნაც­მოძ­რა­­ბა ყო­ველ­­ვის აპე­ლი­რებს დევ­ნა­ზე - ათა­სო­ბით მა­თი პარ­ტი­ის წევ­რი და მხარ­დამ­ჭე­რია და­კითხუ­ლი, პო­ლი­ტი­კუ­რი ლი­დე­რე­ბი ან ცი­ხე­ში არი­ან, ან მათ წი­ნა­აღ­­დეგ სა­სა­მარ­­ლო პრო­ცე­სე­ბი მიმ­დი­ნა­რე­ობს. ზო­გა­დად, ჩვენ­ში ჩაგ­რულს უთა­ნაგ­­­ნო­ბენ ხოლ­მე... ამ­ჯე­რად ასე არ მოხ­დე­ბა თქვე­ნი აზ­რით?

- ამ აპე­ლი­რე­ბას ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მოძ­რა­ო­ბა ხში­რად რა­დი­კა­ლუ­რი გა­მო­ხატ­ვით აკე­თებს. ეს, მარ­თა­ლია, ამ­ყა­რებს მათ მხარ­დამ­ჭე­რებს და აბ­რუ­ნებს მათ რი­გებ­ში იმედ­გაც­რუ­ე­ბუ­ლებს, მაგ­რამ არა მგო­ნია ამ ქმე­დე­ბამ გა­და­ი­ბი­როს სხვა პარ­ტი­ე­ბის მხარ­დამ­ჭე­რე­ბი. ჯერ­ჯე­რო­ბით, თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის არ­ჩევ­ნე­ბი­სათ­ვის, არა მგო­ნია გა­ი­ზარ­დოს ის ნიშ­ნუ­ლი, რა­ზეც ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მოძ­რა­ო­ბა გა­ვი­და. 10-15 პრო­ცენ­ტი­ა­ნი რე­ი­ტინ­გის მქო­ნე ოპო­ზი­ცი­უ­რი პარ­ტია ძლი­ე­რი პარ­ტიაა.

- პარ­ტი­­ბი და პო­ლი­ტი­კო­სე­ბი ცხელ წი­ნა­სა­არ­ჩევ­ნო ფა­ზა­ში შე­დი­ან. რო­გორც ჩანს ბო­ლო, საპ­რე­ზი­დენ­ტოს­გან გან­­­ვა­ვე­ბით, ეს ად­გი­ლობ­რი­ვი არ­ჩევ­ნე­ბი და­ძა­ბუ­ლი იქ­ნე­ბა. რა გა­ნა­პი­რო­ბებს ამ და­ძა­ბუ­ლო­ბას?

- საპ­რე­ზი­დენ­ტო არ­ჩევ­ნე­ბი იყო არა ძა­ლა­უფ­ლე­ბის­თ­ვის, არა­მედ ძა­ლა­უფ­ლე­ბის სიმ­ბო­ლოს­თ­ვის ბრძო­ლა, რაც ნაკ­ლებ და­ძა­ბუ­ლო­ბას იწ­ვევს. მო­მა­ვა­ლი არ­ჩევ­ნე­ბი ად­გი­ლებ­ზე ძა­ლა­უფ­ლე­ბის­თ­ვის ბრძო­ლაა. რაც არ უნ­და აკე­თოს ცენ­ტ­რა­ლურ­მა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ, თვთით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის მქო­ნე ქა­ლა­ქი არ­ჩე­უ­ლი მე­რით, ძლი­ე­რი ქა­ლა­ქია. ბევ­რად რე­ა­ლუ­რი არ­ჩევ­ნე­ბია მთე­ლი ქვეყ­ნის მას­შ­ტა­ბით, ვიდ­რე მა­ნამ­დე ჩა­ტა­რე­ბუ­ლი თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის არ­ჩევ­ნე­ბი იყო. მერს აირ­ჩე­ვენ კი­დევ 12 ქა­ლაქ­ში და და­ძა­ბუ­ლო­ბა­საც ეს გა­ნა­პი­რო­ბებს, მაგ­რამ ძა­ლი­ან დიდ და­ძა­ბუ­ლო­ბა­საც ვერ ვხე­დავ, თუმ­ცა უფ­რო მე­ტია, ვიდ­რე საპ­რე­ზი­დენ­ტო არ­ჩევ­ნე­ბის დროს, მაგ­რამ შე­უ­და­რებ­ლად ნაკ­ლე­ბი, ვიდ­რე 2012 წლის სა­პარ­ლა­მენ­ტო არ­ჩევ­ნე­ბის დროს იყო.

- და­ძა­ბუ­ლო­ბა არ­ჩევ­ნებს ახ­ლავს, მათ შო­რის ხე­ლოვ­ნუ­რიც, ენერ­გი­ის შე­სა­მა­ტებ­ლად. ზო­გა­დად ვის­­ვის უფ­როა ეს ხელ­საყ­რე­ლი - ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის თუ ოპო­ზი­ცი­ის­­ვის?

- მა­გა­ლი­თად, სა­პარ­ლა­მენ­ტო არ­ჩევ­ნე­ბის დროს არ­სე­ბულ და­ძა­ბუ­ლო­ბა­ში ორი­ვე მხა­რეს დი­დი წვლი­ლი შეჰ­ქონ­და. დღე­საც, ამ სი­ტუ­ა­ცი­ა­შიც, თუ­კი და­ძა­ბუ­ლო­ბა იარ­სე­ბებს, ორი­ვე მხა­რის დამ­სა­ხუ­რე­ბა იქ­ნე­ბა, რად­გან ორი­ვეს აქვს ინე­ტე­რე­სე­ბი, სი­მუ­ლა­ცი­უ­რი ბრძო­ლე­ბი უკ­ვე აღარ არის, ყვე­ლა რე­ა­ლუ­რი ძა­ლა­უფ­ლე­ბის­თ­ვის იბ­რ­ძ­ვის.

- მი­­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ "ქარ­თულ­მა ოც­ნე­ბამ" ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში მოს­­ლის­­ვის სა­მო­ქა­ლა­ქო სექ­ტო­რის რე­სურ­სიც შე­დე­გი­­ნად გა­მო­­ყე­ნა, დღეს უკ­ვე ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში მყოფ­ნი არა­სამ­თავ­რო­ბო­ებს აკ­რი­ტი­კე­ბენ, პრე­მი­ერ-მი­ნის­­­მა კამ­პა­ნი­ას "ეს შენ გე­ხე­ბა" ძირ­გა­მომ­თხ­რე­ლიც კი უწო­და. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის ცვლას­თან ერ­თად, შე­იც­ვა­ლა თუ არა სა­მო­ქა­ლა­ქო სექ­ტო­რის ბუ­ნე­ბა, ხა­სი­­თი, მიზ­ნე­ბი და ამო­ცა­ნე­ბი?

- ვთვლი, რომ ლო­ზუნ­გ­მა "სის­ტე­მა უნ­და და­ინ­გ­რეს" სე­რი­ო­ზუ­ლო­ბა და­კარ­გა...

- 2012 წელს სე­რი­­ზუ­ლად ჟღერ­და?

- თა­ვის­თა­ვად სა­სა­ცი­ლოა და ბავ­შ­ვუ­რი ეს ლო­ზუნ­გი, მაგ­რამ მან ძა­ლი­ან ბევრ ადა­მი­ანს მო­უ­ყა­რა თა­ვი მა­შინ­დე­ლი ოპო­ზი­ცი­ის გარ­შე­მო. გუ­ლუბ­რ­ყ­ვი­ლოა წარ­მოდ­გე­ნა, რომ თუ და­ინ­გ­რე­ო­და სა­ა­კაშ­ვი­ლის სის­ტე­მა, რა­ღაც ანარ­ქის­ტუ­ლი სა­მოთხე და­ი­სად­გუ­რებ­და.რაც არ უნ­და მომ­ხ­რე­ე­ბი და მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბი ვი­ყოთ, ან­ტი­დის­კ­რი­მი­ნა­ცი­უ­ლი კა­ნო­ნის მი­ღე­ბა ძა­ლი­ან მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია არა მარ­ტო ევ­რო­პა­ში ინ­ტეგ­რა­ცი­ი­სათ­ვის. კა­ნო­ნის მი­ღე­ბის პრო­ცეს­მა აჩ­ვე­ნა, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ცე­მის და ძა­ლა­დო­ბის მომ­ხ­რე არა­ვინ არ არის, ან ძა­ლი­ან ცო­ტაა. მა­გა­ლი­თად, შარ­შან, 17 მა­ისს ძა­ლიან დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბის ხალ­ხი გა­მო­ვი­და ე.წ. უმ­ცი­რე­სო­ბე­ბის იმ მარ­შის წი­ნა­აღ­მ­დეგ, რო­მე­ლიც არ ყო­ფი­ლა, მაგ­რამ ახ­ლა, რო­დე­საც დის­კ­რი­მი­ნა­ცია კა­ნო­ნით არის და­უშ­ვე­ბე­ლი, საკ­მა­ოდ ცო­ტა ადა­მი­ა­ნი აკუ­მუ­ლირ­და ეკ­ლე­სი­ის რა­დი­კა­ლუ­რი წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბის გარ­შე­მო. ქრის­ტი­ა­ნო­ბა ჰო­მო­სექ­სუ­ა­ლობას უარ­ყოფს, ეს ამ მოძღ­ვ­რე­ბის ქვა­კუთხედ­შია, პავ­ლეს ეპის­ტო­ლე­ებ­ში. რა თქმა უნ­და, ეკ­ლე­სი­ამ ყო­ველ­თ­ვის უნ­და ილა­პა­რა­კოს, რა­ტო­მაა ცხოვრების ამ წესის წი­ნა­აღ­მ­დე­გი, მაგ­რამ ბუ­ნებ­რი­ვია, არა­ვი­ნაა იმის მომ­ხ­რე, რომ არ არ­სე­ბობ­დეს კა­ნო­ნი, რო­მე­ლიც კრძა­ლავს ჩაგ­ვ­რას და ცე­მას. ამ პრო­ცეს­მა აჩ­ვე­ნა, რომ სა­ზო­გა­დო­ე­ბამ ნელ-ნე­ლა და­იწყო ზრდას­რუ­ლო­ბის ფა­ზა­ში შეს­ვ­ლა.

- ბრძა­ნეთ, რომ ან­ტი­დის­­რი­მი­ნა­ცი­­ლი კა­ნო­ნის წი­ნა­აღ­­დეგ ეკ­ლე­სი­ას ხალ­ხის მცი­რე რა­­დე­ნო­ბამ და­­ჭი­რა მხა­რი. მაგ­რამ, ამა­ვე დროს, კა­ნო­ნის მი­ღე­ბით, ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ძა­ლი­ან დიდ და ავ­ტო­რი­ტე­ტულ ინ­­ტი­ტუ­ცი­ას და­­პი­რის­პირ­და. თქვე­ნი აზ­რით, რა­ტომ აიღო თა­ვის თავ­ზე ეს დარ­ტყ­მა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ არ­ჩევ­ნე­ბის წინ?

- არ ვი­ცი, რა პო­ლი­ტი­კუ­რი გათ­ვ­ლა დგას ამის უკან, ან სა­ერ­თოდ თუ დგას რა­ი­მე გათ­ვ­ლა. მაგ­რამ შე­დე­გი არა მარ­ტო სა­გა­რეო, არა­მედ, სა­ში­ნა­ო­ცაა: ეკ­ლე­სი­ამ 2012 წლის სა­პარ­ლა­მენ­ტო არ­ჩევ­ნებ­ზე მყა­რად და­უ­ჭი­რა მხა­რი იმ დრო­ის­თ­ვის არ­სე­ბულ ოპო­ზი­ცი­ას და სწო­რედ ეკ­ლე­სი­ის დი­დი დამ­სა­ხუ­რე­ბაა მა­თი ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში დი­დი უმ­რავ­ლე­სო­ბით მოს­ვ­ლა, მაგ­რამ სულ არ მგო­ნია, რომ ახ­ლან­დელ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას ეს გა­უ­ხარ­და. ჯერ ერ­თი, "ქარ­თუ­ლი ოც­ნე­ბა­ში" არ ელოდ­ნენ, რომ ამ­ხე­ლა უპი­რა­ტე­სო­ბით გა­ი­მარ­ჯ­ვებ­დ­ნენ და შე­სა­ბა­მი­სად, ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი, სრულ­ყო­ფი­ლი მმარ­თ­ვე­ლი კო­ა­ლი­ცი­ის შე­საქ­მ­ნე­ლად მა­ინ­ც­და­მა­ინც დი­დი რე­სურ­სის მო­ბი­ლი­ზა­ცია არ ჰქონ­დათ გა­კე­თე­ბუ­ლი. ამ კა­ნო­ნის ახ­ლა მი­ღე­ბა, შე­იძ­ლე­ბა, ერ­თი მხრივ, ევ­რო­პას­თან ასო­ცი­რე­ბის ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბით, ევ­რო­პულ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებ­თან და­ახ­ლო­ე­ბით იყო გა­მოწ­ვე­უ­ლი, მაგ­რამ მე­ო­რე მხრივ, ისიც არა­ნაკ­ლებ მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, თუ ამით ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა უარს ამ­ბობს ეკ­ლე­სი­ის ჩა­რე­ვა­ზე პო­ლი­ტი­კა­ში, ანუ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას ეკ­ლე­სი­ის­გან გა­მიჯ­ვ­ნა სურს: ეკ­ლე­სია ამ არ­ჩევ­ნებ­ზე ვერ ეტყ­ვის მრევლს, რომ ნა­ცი­ო­ნა­ლურ მოძ­რა­ო­ბას მის­ცენ ხმა, რად­გან სულ ცო­ტა ხნის წინ ლა­მის ყვე­ლა ეკ­ლე­სი­ა­ში სა­პი­რის­პი­როს მო­უ­წო­დებ­დ­ნენ. ვერც იმას იტყ­ვის, რომ ხმა "ოც­ნე­ბას" მი­ე­ცი­თო, რად­გან ამ პო­ლი­ტი­კურ­მა ძა­ლამ ისე­თი კა­ნო­ნი მი­ი­ღო, რომ­ლის წი­ნა­აღ­მ­დე­გიც თა­ვად არი­ან და ღი­ად უპი­რის­პირ­დე­ბი­ან. ასე­ვე, ნაკ­ლე­ბად სა­ვა­რა­უ­დოა, რომ მხა­რი და­უ­ჭი­რონ ბურ­ჯა­ნა­ძეს, რომ­ლიც აშ­კა­რად პრო-რუ­სუ­ლია - ეს, დღე­ვან­დე­ლი გან­წყო­ბე­ბის მი­ხედ­ვით, არა­პო­პუ­ლა­რუ­ლი ნა­ბი­ჯი იქ­ნე­ბა. ეკ­ლე­სია ავ­ტო­მა­ტუ­რად გა­მო­ე­თი­შა თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის არ­ჩევ­ნებს.

- რა­ტომ? პო­ლი­ტი­კურ ექ­­პერ­­თა ერ­თი ნა­წი­ლი ამ ხმე­ბის ბურ­ჯა­ნა­ძის­კენ წას­­ლას წი­ნას­წარ­მეტყე­ლებს.

- ვი­ცი ექ­ს­პერ­ტე­ბი, ბევ­რი ამ­ბობს ეგ­რე. რა­ღაც ნა­წი­ლი კი წა­ვა, მაგ­რამ ეკ­ლე­სი­ის მხრი­დან ბურ­ჯა­ნა­ძის მხარ­და­ჭე­რის­კენ მო­წო­დე­ბა ძა­ლი­ან არა­პო­პუ­ლა­რუ­ლი იქ­ნე­ბა დღეს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, რად­გან ბურ­ჯა­ნა­ძე ცნო­ბი­ლია პრო­რუ­სულ ძა­ლად.

ეკ­ლე­სია ასე გა­მო­ხა­ტუ­ლად არ უჭერს მხარს რუ­სეთს - ილია მე­ო­რე შეხ­ვ­და ევ­რო­კო­მი­სარ ფუ­ლეს და თქვა, რომ ევ­რო­კავ­შირ­ში აუცი­ლებ­ლად უნ­და შე­ვი­დეთ. თან, ეკ­ლე­სია აცხა­დებს, რომ ერ­ზე, რო­გორც სუ­ბი­ექ­ტ­ზე აგებს პა­სუხს. ამი­ტომ არ მგო­ნია დღეს ასე რა­დი­კა­ლუ­რად და­უ­ჭი­როს მხა­რი რო­მე­ლი­მე პრო­რუ­სულ ძა­ლას. გარ­და ამი­სა, ად­გი­ლობ­რი­ვი თვით­მ­მარ­თ­ვე­ლო­ბის არ­ჩევ­ნე­ბი ჯერ­ჯე­რო­ბით არ ჩანს ისე დი­დი მას­შ­ტა­ბის სარ­გებ­ლად, რო­გორც 2012 წელს ჩან­და სა­პარ­ლა­მენ­ტო არ­ჩევ­ნე­ბი.

ამი­ტო­მაც, ყვე­ლა იმ სარ­გებ­ლის გარ­და, რაც ან­ტი­დის­კ­რი­მი­ნა­ცი­ულ კა­ნონს მო­აქვს ქვეყ­ნის­თ­ვის, პო­ლი­ტი­კუ­რად, თუნ­დაც დრო­ე­ბით, ეკ­ლე­სია გა­მო­ე­თი­შა არ­ჩევ­ნებს, რაც ცუ­დი არ არის.

- ერთ-ერთ ბო­ლო ინ­ტერ­ვი­­ში თქვით, რომ ქარ­თუ­ლი ოც­ნე­ბის გა­მარ­­ვე­ბა­ში გა­ღე­ბუ­ლი მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი წვლი­ლის­­ვის ეკ­ლე­სია პრი­ვი­ლე­გი­ებს მო­ითხოვ­და. წე­ლი­წად­ზე მე­ტი გა­ვი­და, რა მი­­ღო ამ ინ­­ტი­ტუ­ცი­ამ?

- მე მგო­ნი, ბევ­რი არა­ფე­რი. მა­ში­ნაც ვამ­ბობ­დი, რომ მცდე­ლო­ბა სიმ­ბო­ლუ­რი ძა­ლა­უფ­ლე­ბა პო­ლი­ტი­კურ ძა­ლა­უფ­ლე­ბად გა­და­აქ­ცი­ოს, ეკ­ლე­სი­ას არ წა­ად­გე­ბო­და, რად­გან პო­ლი­ტი­კუ­რი ძა­ლა­უფ­ლე­ბა ძალ­ზე ხელ­შე­სა­ხე­ბია, შე­სა­ბა­მი­სად გაჩ­ნ­დე­ბოდ­ნენ მი­სი პო­ლი­ტი­კუ­რი მომ­ხ­რე­ე­ბი და მო­წი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ე­ბი. ჩვენ ახ­ლაც ვაკ­ვირ­დე­ბით პრო­ცესს, რო­დე­საც ეკ­ლე­სია ცდი­ლობს სიმ­ბო­ლუ­რი ძა­ლა­უფ­ლე­ბის პო­ლი­ტი­კურ ძა­ლა­უფ­ლე­ბად კა­პი­ტა­ლი­ზა­ცი­ას. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა, ერ­თი შე­ხედ­ვით, ამას კი ეწი­ნა­აღ­მ­დე­გე­ბა, თუმ­ცა, მე­ო­რე მხრივ, რთავს ეკ­ლე­სი­ის წარ­მო­მად­გენ­ლებს პო­ლი­ტი­კურ დის­კუ­სი­ა­ში. ხე­ლი­სუფ­ლე­ბას, შე­იძ­ლე­ბა, სუ­ლაც აწყობს ეკ­ლე­სი­ის პო­ლი­ტი­კუ­რი ძა­ლა­უფ­ლე­ბა...

- პარ­ლა­მენ­ტის სა­კო­მი­ტე­ტო გან­ხილ­ვებ­ზე სა­სუ­ლი­­რო პი­რე­ბის დას­­რე­ბა და აქ­ტი­­რი მო­ნა­წი­ლე­­ბა ამა­ზე მეტყ­ვე­ლებს?

- თუნ­დაც. შე­იძ­ლე­ბა, ეს ერ­თი მხრივ, ძა­ლი­ან ახა­რებს ეკ­ლე­სი­ას, მაგ­რამ მე­ო­რე მხრივ - ამ გზით ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა ეკ­ლე­სი­ას უბიძ­გებს, გახ­დეს პო­ლი­ტი­კუ­რი ძა­ლა, რა­თა შე­სუს­ტ­დეს ეკ­ლე­სი­ის გავ­ლე­ნა.

- თქვე­ნი აზ­რით, ამ ნა­ბი­ჯებს ვინ თვლის პო­ლი­ტი­კურ ხელ­­ძღ­ვა­ნე­ლო­ბა­ში?

- არ ვი­ცი, შე­იძ­ლე­ბა თა­ვი­სი­თაც გა­მო­დის. ხან­და­ხან შიგ­ნი­თაც რომ ხარ, მა­ში­ნაც არ იცი რა ხდე­ბა რე­ა­ლუ­რად... ეს ნა­ბი­ჯე­ბი გათ­ვ­ლი­ლია თუ თა­ვი­სით ხდე­ბა, ამას ვე­რა­სო­დეს გა­ვი­გებთ. შე­იძ­ლე­ბა, ეს დრო­ე­ბი­თია, შე­იძ­ლე­ბა ისე არ დამ­თავ­რ­დეს, რო­გორც გვგო­ნია, მაგ­რამ ეს პრო­ცე­სე­ბი კარ­გია.

- ხმა­­რი გა­მო­წი­ვია ტე­ლე­კომ­პა­ნია "რუს­თა­ვი 2"-ში აუდიო-ვი­დეო სათ­ვალ­­ვა­ლო კა­მე­რე­ბის აღ­მო­ჩე­ნამ. იქ­ნებ შე­­ცა­დოთ ახ­­ნათ "მაგ­რამ"-ის ფე­ნო­მე­ნი ქარ­თულ პო­ლი­ტი­კა­ში...

- ანუ, რო­ცა ამ­ბო­ბენ ცუ­დია, მაგ­რამ ისი­ნი ხომ უფ­რო მეტს გვის­მენ­დ­ნენ...?

- დი­ახ. ეს "მაგ­რამ" ახა­სი­­თებთ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში მყოფ პრო­და­სავ­ლუ­რად ცნო­ბილ ძა­ლებს, ყო­ფილ უფ­ლე­ბა­დამ­­ვე­ლებს, ყო­ფილ "ენ­ჯე­ოშ­ნი­კებს". რო­გორ ფიქ­რობთ, რა­ზე მი­­ნიშ­ნებს ეს?

- სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჯერ კი­დევ ჰგო­ნი­ათ, რომ პო­ლი­ტი­კუ­რი კუთ­ვ­ნი­ლე­ბა უმაღ­ლე­სი ღი­რე­ბუ­ლე­ბაა და მე­რე ყვე­ლა­ფე­რი აქე­დან ისაზღ­ვ­რე­ბა. ეს რომ ასე არ არის და არ უნ­და იყოს თა­ნა­მედ­რო­ვე პო­ლი­ტი­კა­ში, ამის მა­გა­ლი­თი ვი­კი­ლიქ­სია - გა­მო­აქ­ვეყ­ნა ამე­რი­კე­ლი დიპ­ლო­მა­ტე­ბის წე­რი­ლე­ბი, მაგ­რამ იქ არა­ფე­რი აღ­მოჩ­ნ­და ისე­თი, რა­საც ამე­რი­კე­ლი დიპ­ლო­მა­ტე­ბი ღი­ად არ ამ­ბო­ბენ. ეს არ არის ის, რა­საც მიჩ­ვე­ულ­ნი ვართ - ჩვენ მი­ვეჩ­ვი­ეთ რუ­სულ პო­ლი­ტი­კას, რო­ცა ამ­ბო­ბენ ერთ რა­მეს, წე­რენ მე­ო­რეს, აკე­თე­ბენ მე­სა­მეს და სა­ერ­თოდ მე­ოთხეს ფიქ­რო­ბენ. მა­გა­ლი­თად, ლავ­რო­ვი ამ­ბობს, რომ "ჩვენ არ და­ვუშ­ვებთ ევ­რო­პა­ში ფა­შიზ­მის გა­ბა­ტო­ნე­ბას", და სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში კი, ვხე­დავთ რას აკე­თებს უკ­რა­ი­ნა­ში - ზუს­ტად რუ­სულ ფა­შიზმს ამ­კ­ვიდ­რებს. ე.წ. ვი­კი­ლიქ­სის სკან­და­ლით აღ­მოჩ­ნ­და, რომ ამე­რი­კის შემ­თხ­ვე­ვა­ში ასე არ არის, - რა­საც ამ­ბო­ბენ, იმას წე­რენ, ცო­ტა უფ­რო დაწ­ვ­რი­ლე­ბით, მაგ­რამ პრინ­ცი­პუ­ლად გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბუ­ლი არა­ფე­რია. ეს იმი­ტომ ხდე­ბა, რომ იქ პო­ლი­ტი­კუ­რი კუთ­ვ­ნი­ლე­ბა არ არის უმაღ­ლე­სი ღი­რე­ბუ­ლე­ბა, იქ პო­ლი­ტი­კო­სი ღი­რე­ბუ­ლე­ბე­ბის მომ­ხ­რეა და მხარს უჭრს პარ­ტი­ას, რო­მე­ლიც ამ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს გა­მო­ხა­ტავს. შე­იძ­ლე­ბა ეს არა­გულ­წ­რ­ფე­ლია, მაგ­რამ იქ ასე­თი პო­ლი­ტი­კუ­რი კულ­ტუ­რაა. ამი­ტო­მაც, ამე­რი­კის მთავ­რო­ბა­ში, პო­ლი­ტი­კურ პარ­ტი­ებ­ში მიმ­დი­ნა­რე­ობს დის­კუ­სი­ე­ბი, თუ რამ­დე­ნად შე­ე­სა­ბა­მე­ბა მათ ქმე­დე­ბე­ბი მათ ღი­რე­ბუ­ლე­ბებს.

სამ­წუ­ხა­როდ, სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ით­ვ­ლე­ბა, რომ თუ რო­მე­ლი­მე პარ­ტი­ას ეკუთ­ვ­ნი, ესაა შე­ნი მთა­ვა­რი ღი­რე­ბუ­ლე­ბა. არ შე­იძ­ლე­ბა ინ­ს­ტი­ტუ­ცი­უ­რი სხე­უ­ლი იყოს ღი­რე­ბუ­ლე­ბა. ნა­ცი­ო­ნა­ლუ­რი მოძ­რა­ო­ბის მომ­ხ­რე­ებ­საც ჭირ­დათ ეს და ყვე­ლას ჭირს სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში. მა­შინ ამ­ბობ­დ­ნენ - აბა შე­ვარ­დ­ნა­ძის დროს რომ ფან­ჯ­რე­ბი­დან ყრიდ­ნენ ხალხს... ახ­ლა ამ­ბო­ბენ - აბა სა­ა­კაშ­ვი­ლის დროს რომ ყვე­ლას და ყვე­ლა­ფერს უს­მენ­დ­ნენ... და ა.შ.

პო­ლი­ტი­კი­სად­მი ამ­გ­ვარ მიდ­გო­მას სკო­ლა, გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მა და გან­ვ­ლი­ლი ის­ტო­რია უწყობს ხელს. ეს სტა­ლი­ნის სკო­ლაა, რო­მე­ლიც გვას­წავ­ლის, რომ მიზ­ნის­თ­ვის ყვე­ლა­ნა­ი­რი ტყუ­ი­ლი და საქ­ცი­ე­ლი გა­მარ­თ­ლე­ბუ­ლია. სტა­ლი­ნის, და სა­ერ­თოდ, საბ­ჭო­თა კავ­ში­რის დროს სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ის­ტო­რია და­ი­წე­რა, რო­გორც კომ­პ­რო­მი­სე­ბის და მო­ხერ­ხე­ბუ­ლი მატყუ­ა­რა ხალ­ხის ის­ტო­რია - რო­გორ და­დი­ოდ­ნენ მე­ფე­ე­ბი თავ­ზე ჩალ­მით და გულ­ზე ჯვა­რით, "სი­ნამ­დ­ვი­ლე­ში" რო­გორ უყ­ვარ­დათ სა­ქარ­თ­ვე­ლო, თუმ­ცა ხან­და­ხან ჯარ­საც შე­მო­უ­სევ­დ­ნენ. ანუ, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ცენ­ტ­რა­ლუ­რი ის­ტო­რი­ის მი­ხედ­ვით, პო­ლი­ტი­კის ღერ­ძი მო­ხერ­ხე­ბუ­ლი ტყუ­ი­ლი უნ­და იყოს. სწო­რედ სტა­ლი­ნუ­რი ის­ტო­რი­ის წიგ­ნე­ბის გავ­ლე­ნაა, რო­დე­საც გვგო­ნია, რომ შე­საძ­ლე­ბე­ლია რა­ღაც მო­ვიტყუ­ოთ, გა­რეგ­ნუ­ლად ვთქვათ პრინ­ცი­პებ­ზე უარი და მე­რე სხვა­ნა­ი­რად მო­ვიქ­ცეთ. ხა­ტოვ­ნად რომ ვთქვათ, ეს ჩვენს სის­ხ­ლ­შია.

- მო­სა­ლოდ­ნე­ლიც იყო, რომ პო­ლი­ტი­კოს­თა შო­რის არ იქ­ნე­ბო­და კონ­სო­ლი­და­ცია მოს­მე­ნე­ბის და მი­ყუ­რა­დე­ბის დაგ­მო­ბა­ში, მაგ­რამ ამ­­ვა­რი კონ­სო­ლი­და­ცია არც სა­ზო­გა­დო­­ბა­ში შე­­ნიშ­ნე­ბა, არა­და თით­ქოს მარ­ტი­ვია იმის თქმა, რომ ეს ძა­ლი­ან ცუ­დი იყო მა­ში­ნაც და ახ­ლაც ძა­ლი­ან ცუ­დია...

- მარ­ტი­ვი ასახ­ს­ნე­ლია - რო­ცა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ვინ­მე ლა­პა­რა­კობს და რა­ღა­ცას იცავს, მის უკან ყო­ველ­თ­ვის ეძე­ბენ ინ­ს­ტი­ტუტს და არა ღი­რე­ბუ­ლე­ბას. მა­გა­ლი­თად, ადა­მი­ა­ნი გა­მო­დის და ამ­ბობს, რომ მოს­მე­ნა და­უშ­ვე­ბე­ლია, წამ­ს­ვე იტყ­ვი­ან, უი, ეს ნაც­მოძ­რა­ო­ბის მომ­ხ­რეა! ეს არის საბ­ჭო­თა დროს შექ­მ­ნი­ლი ინ­ტერ­პ­რე­ტა­ცი­ის ცი­ვი­ლი­ზა­ცია, ცხოვ­რე­ბის წე­სი, რო­დე­საც ნა­ლა­პა­რა­კევ­ში ყო­ველ­თ­ვის უკა­ნა ზრახ­ვებს ეძებ და რაც მთა­ვა­რია, პო­უ­ლობ.

ისევ ლავ­რო­ვის მა­გა­ლითს მო­ვიყ­ვან - რო­ცა ის ამ­ბობს, "არ და­ვუშ­ვებ ევ­რო­პა­ში ფა­შიზ­მის გა­ბა­ტო­ნე­ბას", ყვე­ლამ იცის, ამის თქმა იმის­თ­ვის ჭირ­დე­ბა, რომ უკ­რა­ი­ნა­ში შე­იჭ­რას. თუ ქარ­თ­ვე­ლი უფ­ლე­ბა­დამ­ც­ვე­ლი გა­მო­დის და ამ­ბობს, რომ და­უშ­ვე­ბე­ლია მოს­მე­ნე­ბი - ქარ­თუ­ლი ყუ­რი­სათ­ვის ეს არ არის ცხა­დი ისე­ვე, რო­გორც ნე­ბის­მი­ერ გან­ვი­თა­რე­ბულ ქვე­ყა­ნა­ში. ამ სიცხა­დის უკან ყო­ველ­თ­ვის ვე­ძებთ და ვპო­უ­ლობთ ფა­რულ ზრახ­ვებს.

- გან­სა­კუთ­რე­ბით პო­ლი­ტი­კუ­რი ბრძო­ლის გამ­­ვა­ვე­ბის პე­რი­ოდ­ში გა­მოჩ­­და, რომ არა­თუ პო­ლი­ტი­კო­სე­ბი, ე.წ. სა­ექ­­პერ­ტო წრე­­ბის წარ­მო­მად­გენ­ლე­ბიც შე­ფა­სე­ბებს იმის მი­ხედ­ვით აკე­თე­ბენ, რო­მელ პო­ლი­ტი­კურ ძა­ლა­საც უჭე­რენ მხარს. ამით ადა­მი­­ნებ­მა, თით­ქოს, და­კარ­გეს პრო­ფე­სია. ახ­ლა ხე­დავთ ნიშ­ნებს, რომ ნე­ბის­მი­­რი პრო­ფე­სია გულ­­რი­ლი გახ­დეს პო­ლი­ტი­კუ­რი კო­ნი­უნ­­ტუ­რის მი­მართ?

- ეგ იმას კი არ ნიშ­ნავს, რომ პი­როვ­ნუ­ლად გახ­დ­ნენ კო­ნი­უნ­ქ­ტუ­რუ­ლე­ბი, უბ­რა­ლოდ ასე­თი გა­რე­მოა. რაც არ უნ­და ადეკ­ვა­ტუ­რად იმ­ს­ჯე­ლოს, მა­გა­ლი­თად, გია ნო­დი­ამ, მა­ინც ამ­ბო­ბენ, რომ ეგ ხომ მი­ნის­ტ­რი იყო და რა თქმა უნ­და, ნა­ცი­ო­ნა­ლურ მოძ­რა­ო­ბის სა­სარ­გებ­ლოდ ლა­პა­რა­კობ­სო... არ არის ამ ადა­მი­ა­ნე­ბის სუ­ლი­ე­რი და ინ­ტე­ლექ­ტუ­ა­ლუ­რი მდგო­მა­რე­ო­ბა, რომ ისი­ნი არი­ან კო­ნი­უნ­ქ­ტუ­რუ­ლე­ბი, არა­მედ ეს არის სა­ზო­გა­დო­ე­ბის სა­ფუძ­ველ­ში არ­სე­ბუ­ლი ჩარ­ჩო, მატ­რი­ცა - ასე უყუ­რებს სა­ზო­გა­დო­ე­ბა ნე­ბის­მი­ერ ადა­მი­ანს... იან ფლე­მინ­გი "ჯე­იმს ბონ­დის" სე­რი­ებ­ში ხში­რად ასე ხუმ­რობ­და მკითხ­ველ­ზე, ახ­ლა გა­მო­ვი­ყე­ნებ: - ახ­ლა ვი­ღაც კითხუ­ლობს ამ ინ­ტერ­ვი­უს და დარ­წ­მუ­ნე­ბუ­ლი ვარ, კითხ­ვის მო­მენ­ტ­ში ფიქ­რობს - ეს ხომ ნა­ცია და რას იტყ­ვის სხვას...

ეს კლი­შე­ე­ბი მხო­ლოდ გა­ნათ­ლე­ბით, გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მის ძა­ლი­ან სა­ფუძ­ვ­ლი­ა­ნი ცვლი­ლე­ბით უნ­და და­ინ­გ­რეს. ჩვენ­ნა­ირ ქვეყ­ნებ­ში გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მე­ბი პო­ლი­ტი­კა­ში გა­მო­ი­ყე­ნე­ბა. თუმ­ცა, წი­ნა არ­ჩევ­ნებ­მა აჩ­ვე­ნა და იმე­დი მქონ­და, ეს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა გა­ი­გებ­და, რომ ამას აზ­რი არ აქვს. ისეთ ქვე­ყა­ნა­ში, სა­დაც ძლი­ე­რი ოპო­ზი­ცი­უ­რი პარ­ტიაა, აზ­რი არ აქვს გა­ნათ­ლე­ბის და ჯან­დაც­ვის სის­ტე­მე­ბის გა­მო­ყე­ნე­ბას პო­ლი­ტი­კა­ში და არ­ჩევ­ნებ­ში, რად­გან აუცი­ლებ­ლად უკან შე­მო­უტ­რი­ალ­დე­ბა, რო­გორც ეს ბო­ლო სა­პარ­ლა­მენ­ტო არ­ჩევ­ნებ­ში მოხ­და. წი­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ ძა­ლი­ან ბევ­რი რე­სურ­სი და­ხარ­ჯა იმა­ში, რომ გა­ნათ­ლე­ბის და ჯან­დაც­ვის სის­ტე­მა­ში და­საქ­მე­ბუ­ლებს მათ­თ­ვის მი­ე­ცა ხმა, მაგ­რამ სა­პი­რის­პი­რო შე­დე­გი მი­ი­ღო. ეს ამარ­თ­ლებს მო­ნო­სის­ტე­მებ­ში, მა­გა­ლი­თად, შე­ვარ­დ­ნა­ძის დროს, რო­დე­საც ოპო­ზი­ცია სუს­ტი იყო. შე­ვარ­დ­ნა­ძის დროს არ­ჩევ­ნებ­ზე გა­ყავ­დათ ექი­მე­ბი და მას­წავ­ლებ­ლე­ბი და შე­დე­გებ­საც იღებ­დ­ნენ, რად­გან, სხვა არა­ვინ იყო, ვის­თ­ვი­საც შე­იძ­ლე­ბო­და ხმა მი­ე­ცათ. რო­დე­საც ძლი­ე­რი ოპო­ზი­ცი­უ­რი პარ­ტია ჩნდე­ბა, ეს სის­ტე­მა აღარ მუ­შა­ობს.

რო­ცა ძლი­ე­რი ოპო­ზი­ცი­უ­რი პარ­ტი­ე­ბი ჩნდე­ბა, მას­წავ­ლე­ბელს და ექიმს იმე­დი აქვს, რომ და­წო­ლა, რო­მელ­საც ხე­ლი­სუფ­ლე­ბის­გან გრძნობს, შემ­ცირ­დე­ბა, გაქ­რე­ბა და რა თქმა უნ­და, ოპო­ზი­ცი­ურ პარ­ტი­ას მის­ცემს ხმას.

იმე­დი მქონ­და, რომ ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა და­ა­ნე­ბებ­და თავს ჯან­დაც­ვის და გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მებ­ზე, რო­გორც არ­ჩევ­ნე­ბის ინ­ს­ტ­რუ­მენ­ტ­ზე ფიქრს, მაგ­რამ რა­ი­მე ნა­ბი­ჯე­ბი ამ სის­ტე­მე­ბის დე­ცენ­ტ­რა­ლი­ზა­ცი­ი­სა და გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბის­კენ, რო­გორც ვხე­დავ, არ არის.

სა­ბო­ლო­ოდ, ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ უნ­და გა­დაწყ­ვი­ტოს, რომ გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მა არ არის პო­ლი­ტი­კის იარა­ღი და მა­შინ და­იწყე­ბა რე­ა­ლუ­რი გა­უმ­ჯო­ბე­სე­ბა. რო­გორც კი წი­ნა ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ იგ­რ­ძ­ნო, რომ არ­ჩევ­ნებ­ში საქ­მე კარ­გად ვერ აქვს, ისევ და­იწყო გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მის ცენ­ტ­რა­ლი­ზა­ცია. ეს პრობ­ლე­მაა. გა­სა­გე­ბია - შე­იძ­ლე­ბა ეს მემ­კ­ვიდ­რე­ო­ბის გა­მოც მოხ­და და პო­ლი­ტი­კუ­რი კულ­ტუ­რის გა­მოც, მაგ­რამ, ერ­თხელ მა­ინც, რო­მე­ლი­მე ხე­ლი­სუფ­ლე­ბამ ეს უნ­და გა­დაწყ­ვი­ტოს. ჯან­დაც­ვის და გა­ნათ­ლე­ბის სის­ტე­მა არის არა პო­ლი­ტი­კუ­რი ბრძო­ლის იარა­ღი, არა­მედ კე­თილ­დღე­ო­ბის, გა­ნათ­ლე­ბის, ცოდ­ნის, ეკო­ნო­მი­კუ­რი მიღ­წე­ვე­ბის, ქვეყ­ნის გან­ვი­თა­რე­ბის იარა­ღი. ამას რომ გა­დაწყ­ვეტს ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა, მა­შინ და­იწყე­ბა გან­ვი­თა­რე­ბა ყვე­ლა ჩვენ­გა­ნის მო­მავ­ლი­სათ­ვის და არა არ­ჩევ­ნე­ბის მო­სა­გე­ბად.

 მაია ჭა­ლა­გა­ნი­ძე