მე­სა­მე გზა არ არ­სე­ბობს - ან და­სავ­ლე­თის ცი­ვი­ლი­ზა­ცია, ან ავ­ტო­რი­ტა­რიზ­მი
23 მაისი, 2014
1994
print

ინ­ტერ­ვიუ სლო­ვა­კე­თის რეს­პუბ­ლი­კის საქ­მე­თა რწმუ­ნე­ბულ რუ­დოლფ მი­ხალ­კას­თან

 

 მაია ჭა­ლა­გა­ნი­ძე

 - სუფ­თა მინ­დორ­ზე და­ვიწყეთ მუ­შა­ო­ბა. აქამ­დე თურ­ქე­თი­დან ვფა­რავ­დით სა­ქარ­თ­ვე­ლოს - აქ არ გვქონ­და სახ­ლი, რე­ზი­დენ­ცია. თქვენს ქვე­ყა­ნას­თან მუ­შა­ო­ბა ძა­ლი­ან სა­ინ­ტე­რე­სოა და ამი­ტო­მაც მი­პო­ვეს მე - ცო­ტა ახალ­გაზ­რ­და და ენერ­გი­უ­ლი. ყვე­ლა­ფე­რი სწო­რად უნ­და დაგ­ვეწყო, რად­გან თუ სა­ფუძ­ველს სწო­რად ჩაყ­რი, შე­ნო­ბაც კარ­გად აიგე­ბა. იმე­დი მაქვს, ყვე­ლა­ფე­რი კარ­გად გა­ვა­კე­თე - ვი­პო­ვე სტა­ფი სა­ელ­ჩოს­თ­ვის, კარ­გი თა­ნამ­შ­რომ­ლე­ბი მყავს და ახ­ლა უკ­ვე სრუ­ლი დატ­ვირ­თ­ვით ვმუ­შა­ობთ.

სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში 3-4-ჯერ ვარ ნამ­ყო­ფი. ვიც­ნობ­დი მხო­ლოდ ბა­თუმს და თბი­ლისს. ახ­ლა დროა მთე­ლი სა­ქარ­თ­ვე­ლო გა­ვიც­ნო და ქვე­ყა­ნა­ში მოგ­ზა­უ­რო­ბა და­ვიწყე. ძა­ლი­ან მო­ხა­რუ­ლი ვარ, რომ მხო­ლოდ კი არ ვმოგ­ზა­უ­რობ, ხალხს ვეც­ნო­ბი, ვე­სა­უბ­რე­ბი. მე აქ ძა­ლი­ან მომ­წონს.

- პირ­ველ რიგ­ში რა ხვდე­ბა თვალ­ში ევ­რო­პუ­ლი ქვეყ­ნის ელჩს?

- რაც არ მო­მე­წო­ნა, რო­ცა მარ­ტის ბო­ლოს ჩა­მო­ვე­დი, ამინ­დე­ბი იყო -ცი­ო­და, ნაც­რის­ფ­რად მეჩ­ვე­ნე­ბო­და ყვე­ლა­ფე­რი. ორი კვი­რის მე­რე მზე გა­მო­ვი­და, ყვე­ლა­ფე­რი გამ­წ­ვან­და, მშვე­ნი­ე­რი იყო.

ხალ­ხი ყვე­ლა­ზე დი­დი სიმ­დიდ­რეა, რაც ამ ქვე­ყა­ნას გა­აჩ­ნია. ელ­ჩის­თ­ვის ეს ძა­ლი­ან ბევრს ნიშ­ნავს - ად­ვი­ლია მათ­თან ურ­თი­ერ­თო­ბა, და­მე­გობ­რე­ბა, ღია ხალ­ხი ხართ. არ იგ­რ­ძ­ნო­ბა, რომ ოდეს­ღაც საბ­ჭო­თა კავ­შირ­ში ცხოვ­რობ­დით. ხალ­ხი ლა­ღია, გულ­ღი­ად გმას­პინ­ძ­ლო­ბენ.

- აქ­ვე, თქვენს რე­ზი­დენ­ცი­ას­თან პარ­კია, დარ­ბი­ხართ დი­ლა­­ბით?

- სათხი­ლა­მუ­რო სპორტს მივ­ს­დევ, თუმ­ცა, სირ­ბილს ვერ ვი­ტან... გა­ვი­გე, რომ მშვე­ნი­ე­რი სამ­თო სათხი­ლა­მუ­რო კუ­რორ­ტე­ბი გაქვთ, ტრა­სე­ბი და კლი­მა­ტი უნი­კა­ლუ­რი, მაგ­რამ არ ვყო­ფილ­ვარ. წელს სე­ზო­ნიც არ იყო კარ­გი, მო­უთ­მენ­ლად ვე­ლო­დე­ბი მო­მა­ვალ სე­ზონს. ზღვა­ზეც მინ­და წას­ვ­ლა. მთებ­ში სი­ა­რუ­ლი მომ­წონს, აქა­უ­რი მთე­ბი მშვე­ნი­ე­რია. თუ დროს ვი­პო­ვი, სპორ­ტ­დარ­ბაზ­ში სი­ა­რულს ვა­პი­რებ. ახ­ლა უბ­რა­ლოდ, დრო არ მაქვს, რად­გან ჯერ იმ ფა­ზა­ში ვარ, რო­დე­საც კი­დევ ბევ­რი საქ­მეა.

- ოჯა­ხით ჩა­მოხ­ვე­დით?

- არა, მარ­ტო ვარ. ორი გო­გო­ნა მყავს, - 9 და 11 წლის, ბრა­ტილ­სა­ვა­ში ცხოვ­რო­ბენ დე­დასთნ ერ­თად. ძა­ლი­ან უნ­დათ ჩემ­თან ჩა­მოს­ვ­ლა და ალ­ბათ არ­და­დე­გებ­ზე ჩა­მო­ვიყ­ვან. აუცი­ლებ­ლად უნ­და ვაჩ­ვე­ნო ქვე­ყა­ნა, სა­დაც მა­მა მუ­შა­ობს... ჩემ­თან დარ­ჩე­ნაც უნ­დათ, მაგ­რამ რამ­დე­ნად იქ­ნე­ბა ეს შე­საძ­ლე­ბე­ლი, არ ვი­ცი.

- გა­ვი­გე, კუ­ლი­ნა­რია თქვე­ნი დი­დი გა­ტა­ცე­ბაა. რო­გორ და­­კავ­შირ­დით სამ­ზა­რე­­ლოს?

- ჯერ კი­დევ პა­ტა­რა ვი­ყა­ვი. დე­და­ჩე­მი ფოს­ტა­ში მუ­შა­ობ­და. სახ­ლ­ში მოჰ­ქონ­და და­სავ­ლუ­რი ჟურ­ნა­ლე­ბი ქა­ლებ­ზე, დი­ზა­ინ­ზე. ამ ჟურ­ნა­ლებ­ში ყო­ველ­თ­ვის იყო ერთ ნა­წი­ლი კუ­ლი­ნა­რი­ის შე­სა­ხებ. ჩვენ­თან მა­შინ არ იყო მსგავ­სი ჟურ­ნა­ლე­ბი, არც ასე ლა­მა­ზი სუ­რა­თე­ბით, არც ასე­თი ხა­რის­ხის. უცხო პრო­დუქ­ტი იყო ჩვენ­თ­ვის. მე ყო­ველ­თ­ვის მინ­დო­და მო­მე­სინ­ჯა ძა­ლე­ბი სამ­ზა­რე­უ­ლო­ში, მაგ­რამ სო­ცი­ა­ლიზ­მის ეპო­ქა­ში მღა­ზი­ა­ში იმ პრო­დუქ­ტე­ბის ყიდ­ვა შე­უძ­ლე­ბე­ლი იყო. ამი­ტომ თა­ვად უნ­და გა­გე­კე­თე­ბი­ნა და მეც ჯერ იოლი რე­ცეპ­ტე­ბი მოვ­სინ­ჯე. ნელ-ნე­ლა გა­ვარ­თუ­ლე... აი ასე გა­მი­ტა­ცა კუ­ლი­ნა­რი­ამ.

- ყვე­ლა­ზე რთუ­ლი კერ­ძი, რაც მა­შინ გა­მო­გი­ვი­დათ, იყო...

- ფრან­გუ­ლი რე­ცეპ­ტე­ბი. ახ­ლა ძა­ლი­ან მიყ­ვარს ტა­ი­ლან­დუ­რი სამ­ზა­რე­უ­ლო, მაგ­რამ ამის­თ­ვის ისე­თი ინ­გ­რე­დი­ენ­ტე­ბია სა­ჭი­რო, რო­მე­ლიც სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში არ იყი­დე­ბა. რო­ცა სლო­ვა­კეთ­ში წა­ვალ, ჩა­მო­ვი­ტან და აქ მო­ვამ­ზა­დებ.

მომ­წონს ფრან­გუ­ლი, ინ­დუ­რი სამ­ზა­რე­უ­ლო...

- ქარ­თუ­ლი სამ­ზა­რე­­ლო ახ­ლოს გა­­ცა­ნით?

- ძა­ლი­ან ახ­ლოს. ჩვენ გვყავს ძა­ლი­ან კარ­გი სა­პა­ტიო კონ­სუ­ლი, ბა­ტო­ნი ქვარ­ცხა­ვა და რო­ცა ჩა­მო­ვე­დი, ყო­ველ სა­დილ­ზე და ვახ­შამ­ზე "მა­წა­მებ­და" - თა­ვი­დან ბო­ლომ­დე უნ­და გა­მე­სინ­ჯა ყვე­ლა კერ­ძი. ორი კვი­რის შემ­დეგ ვკითხე, ასე იკ­ვე­ბე­ბით ყო­ველ­დღი­უ­რად? მან მითხ­რა, კიო. ეს, ცხა­დია, ხუმ­რო­ბა იყო, მაგ­რამ მას უნ­დო­და ენა­ხე­ბი­ნა ქარ­თუ­ლი სამ­ზა­რე­უ­ლოს ყვე­ლა სი­კე­თე.

- რამ­დენს იწო­ნი­დით ორი კვი­რის მე­რე?

- არ ვი­ცი, მაგ­რამ შე­ვამ­ჩ­ნიე, რომ რა­ღაც ისე არ იყო ჩემს გა­რეგ­ნო­ბა­ში. ერ­თხე­ლაც მარ­ტო მი­ვე­დი რეს­ტო­რან­ში, წვნი­ა­ნი შე­ვუკ­ვე­თე... მიმ­ტანს გა­უკ­ვირ­და, - სხვა არა­ფე­რი გნე­ბავ­თო? კი­დევ წყა­ლი-მეთ­ქი... სულ და­იბ­ნა, მაგ­რამ მო­მი­ტა­ნა. ასე რომ არ მოვ­ქ­ცე­უ­ლი­ყა­ვი, ვე­ღა­რა­ვინ მიც­ნობ­და.

- ქარ­თუ­ლი კერ­ძე­ბის მომ­ზა­დე­ბა გიც­დი­ათ?

- ჯერ არა. რო­ცა სხვა ქვე­ყა­ნა­ში ხარ, ყო­ველ­თ­ვის სა­კუ­თა­რი ქვეყ­ნის სამ­ზა­რე­უ­ლოს კერ­ძებს აკე­თებ, ამას ის გა­მი­გებს, ვინც ბევრს მოგ­ზა­უ­რობს. აქ მე ჩემ­თ­ვის სლო­ვა­კურ სამ­ზა­რე­უ­ლოს მო­ვამ­ზა­დებ, ასე­ვე ჩემ საყ­ვა­რელ ინ­დურ, იტა­ლი­ურ კერ­ძებს.

- მე მგო­ნი ქარ­თუ­ლი სამ­ზა­რე­­ლო­სი ცო­ტა­ტი გე­ში­ნი­ათ.

- არა, არც ეგ­რეა. ძა­ლი­ან დიდ პარ­ტივს ვცემ ქარ­თულ სამ­ზა­რე­უ­ლოს, ხა­ჭა­პუ­რი უგემ­რი­ე­ლე­სი და თან ყვე­ლა­ზე სა­ხი­ფა­თო საკ­ვე­ბია. თავს უნ­და გა­ვუფ­რ­თხილ­დე.

- გა­და­ვი­დეთ სე­რი­­ზულ სა­კითხებ­ზე?

- ეს არის ყვე­ლა­ზე სე­რი­ო­ზუ­ლი, არა?

- ჩვე­ნი ქვეყ­ნე­ბი ბი­ოგ­რა­ფი­ით ერ­­მა­ნეთს წა­­გავს.

- დი­ახ.

- ჯერ იყო სო­ცი­­ლიზ­მი, მე­რე თით­­მის ერ­­­რო­­ლად მო­ვი­პო­ვეთ და­მო­­კი­დებ­ლო­ბა - თქვენ 1989 წელს, ჩვენ 1992-ში. თუმ­ცა, გე­ოგ­რა­ფი­­ლად თქვენ ცენ­­რა­ლუ­რი ევ­რო­პა ხართ და ეს იყო დი­დი უპი­რა­ტე­სო­ბა. რო­გორ გა­მო­დი­­და სლო­ვა­კე­თი სო­ცი­­ლიზ­მი­დან? რა იყო მთა­ვა­რი სირ­თუ­ლე მა­შინ თქვე­ნი ქვეყ­ნის­­ვის?

- ძა­ლი­ან რთუ­ლი დრო იდ­გა ჩვენს ქვე­ყა­ნა­ში. ეკო­ნო­მი­კის დო­ნე მკვეთ­რად და­ე­ცა, ასე იყო ყვე­ლა ექს-სო­ცი­ა­ლის­ტურ ქვე­ყა­ნა­ში. გავ­ხ­სე­ნით ბა­ზა­რი, რის შე­დე­გა­დაც დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით და­სავ­ლუ­რი პრო­დუქ­ცია შე­მო­ვი­და ჩვენს ქვე­ყა­ნა­ში, იმ დროს ჩე­ხოს­ლო­ვა­კი­ა­ში. ჩვე­ნი, ად­გი­ლობ­რი­ვი პრო­დუქ­ცია არ იყი­დე­ბო­და, რად­გან ყვე­ლას აინ­ტე­რე­სებ­და ახა­ლი, ლა­მა­ზად შე­ფუ­თუ­ლი პრო­დუქ­ტი და ად­გი­ლობ­რივს ზედ არა­ვინ უყუ­რებ­და. ეს რამ­დე­ნი­მე წლის გან­მავ­ლო­ბა­ში გრძელ­დე­ბო­და. მე­რე ხალ­ხი მიხ­ვ­და, რომ ყვე­ლა­ფე­რი, რაც და­სავ­ლე­თი­დან შე­მო­დი­ო­და, არ ჯობ­და ად­გი­ლობ­რივ ნა­წარმს (ეს მხო­ლოდ საკ­ვებ პრო­დუქ­ტებს არ ეხე­ბო­და). დღეს ჩვე­ნი ხალ­ხი სლო­ვა­კუ­რი მარ­კით ამა­ყობს. იყი­დე­ბა ად­გი­ლობ­რი­ვი პრო­დუქ­ცია და მას ხალ­ხი უფ­რო მე­ტად ენ­დო­ბა, ვიდ­რე ად­რე.

90-იან წლებ­ში ყვე­ლა­ზე მთა­ვა­რი სირ­თუ­ლე ჩვე­ნი ხალ­ხის თა­ვებ­ში იყო, მენ­ტა­ლი­ტეტს ვგუ­ლის­ხ­მობ. მძი­მე პე­რი­ო­დი და­უდ­გა ქვე­ყა­ნას. ადა­მი­ა­ნებ­მა არ იცოდ­ნენ, სად იყ­ვ­ნენ. ად­რე გარ­კ­ვე­ულ ბა­ნაკ­ში იყ­ვ­ნენ, ახ­ლა ყვე­ლა­ფე­რი ღია იყო და არ იცოდ­ნენ, სად იყო ამ ყვე­ლაფ­რის საზღ­ვ­რე­ბი. კი, კარ­გია რო­ცა ყვე­ლა­ფე­რი ღიაა, მაგ­რამ საზღ­ვ­რე­ბი სა­ჭი­როა. ეს საზღ­ვ­რე­ბი სრუ­ლი­ად გა­ურ­კ­ვე­ვე­ლი იყო მა­შინ. მრა­ვა­ლი წე­ლი დაგ­ვ­ჭირ­და იმის გა­სარ­კ­ვე­ვად, თუ რა შეგ­ვიძ­ლია ჩვენ, რო­გორც ქვე­ყა­ნას და რა არ შეგ­ვიძ­ლია. დე­მოკ­რა­ტი­ის პირ­ველ წლებ­ში ყვე­ლა­ფე­რი თა­ვი­სუ­ფა­ლი იყო და ეს იყო კარ­გიც და ცუ­დიც, რად­გან სხვა კარგ რა­მე­ებ­თან ერ­თად ასე­ვე თა­ვი­სუფ­ლად აღ­ზევ­და კრი­მი­ნა­ლი, კო­რუფ­ცია. ყვე­ლა­ფე­რი შე­საძ­ლე­ბე­ლი იყო, ახა­ლი კა­ნო­ნე­ბი კი მტკი­ცედ ჩა­მო­ყა­ლი­ბე­ბუ­ლი არ იყო.

- რა იყო ის ყვე­ლა­ზე მნიშ­­ნე­ლო­ვა­ნი რე­ფორ­მა, რო­მელ­მაც ქვეყ­ნის ამ მდგო­მა­რე­­ბი­დან გა­მოს­­ლას შე­უწყო ხე­ლი?

- უმ­თავ­რე­სი, რაც ვი­თა­რე­ბი­დან გა­მოს­ვ­ლა­ში დაგ­ვეხ­მა­რა, იყო ის, რომ უბ­რა­ლოდ, ვი­პო­ვეთ ჩვე­ნი ევ­რო­პუ­ლი გზა. 90-იანი წლე­ბი­დან მოვ­სინ­ჯეთ ევ­რო­კავ­ში­რის წევ­რო­ბა. ვი­ცო­დით, რომ ევ­რო­პა­ში ნორ­მე­ბი უკ­ვე არ­სე­ბობ­და, იქ დე­მოკ­რა­ტია მუ­შა­ობ­და, რო­გორც სა­ჭი­რო იყო. ჩვენც გვინ­დო­და ამას­თან მი­ახ­ლო­ე­ბა.

- და რო­გორ მი­დი­­დით ამ გზა­ზე?

- მძი­მედ და სირ­თუ­ლე­ე­ბით. ჩვენც ბევ­რი შეც­დო­მა და­ვუშ­ვით. 90-იან წლებ­ში, ჩვენს ყო­ფილ მთავ­რო­ბას სურ­და გა­ე­ცა პა­სუ­ხი კითხ­ვის­თ­ვის, სა­ით წავ­სუ­ლი­ყა­ვით და ყვე­ლა­ფერს თა­ვის ჭკუ­ა­ზე აკე­თებ­და ისე, რო­გორც მას სურ­და - არა­დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლად. მთავ­რო­ბა ამ­ბობ­და, - არ მოგ­წონთ და­სავ­ლე­თი? ჩვენ შეგ­ვიძ­ლია აღ­მო­სავ­ლე­თის­კენ, რუ­სე­თის­კენ წა­ვი­დეთ, იქ არის დი­დი და ტრა­დი­ცი­უ­ლი ბა­ზა­რი. ხალხს ეს არ მოს­წონ­და. ჩვენ­მა ქვე­ყა­ნამ მა­შინ დი­დი დრო და­კარ­გა შეც­დო­მებ­ში. 90-იანი წლე­ბის შუ­ა­ში სლო­ვა­კეთ­ში უმ­ძი­მე­სი დრო იყო. ჩვენ ვე­ძებ­დით სა­კუ­თარ თავს.

იყო ძლი­ე­რი დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ოპო­ზი­ცია და რაც მნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნია, ძლი­ე­რი, ღია სა­მო­ქა­ლა­ქო სა­ზო­გა­დო­ე­ბა, რო­მე­ლიც ასე­ვე იბ­რ­ძო­და დე­მოკ­რა­ტი­ის­თ­ვის. ოპო­ზი­ცი­ამ მკა­ფი­ოდ იცო­და, რომ ჩვე­ნი გზა იყო ევ­რო­პუ­ლი და ევ­რო­ატ­ლან­ტი­კუ­რი.

- რა შეც­დო­მე­ბი იყო ამ გზა­ზე?

- დავ­კარ­გეთ ტრა­დი­ცი­უ­ლი, აღ­მო­სავ­ლუ­რი ბაზ­რე­ბი. ევ­რო­პა­ში კი, ბაზ­რე­ბი უკ­ვე და­კა­ვე­ბუ­ლი იყო. ეს იყო ჩვე­ნი შეც­დო­მა, უნ­და შეგ­ვე­ნარ­ჩუ­ნე­ბი­ნა ჩვე­ნი ტრა­დი­ცი­უ­ლი ბაზ­რე­ბი. და­სავ­ლურ ბაზ­რებ­ზე შეს­ვ­ლა ახ­ლაც ჭირს, მაგ­რამ იცით რა ხდე­ბა? ნე­ბის­მი­ე­რი ქვე­ყა­ნა, რო­მე­ლიც დე­მოკ­რა­ტი­ულ ცვლი­ლე­ბებს გა­ნიც­დის, იქ­ნე­ბა ღა­რი­ბი, მაგ­რამ ეს უნ­და გა­ვი­ა­როთ, უნ­და დავ­კარ­გოთ, რომ მე­რე მე­ტი მო­ვი­გოთ. უნ­და ჩა­ტარ­დეს რე­ფორ­მე­ბი, მძი­მე, ხალ­ხის­თ­ვის მტკივ­ნე­უ­ლი. ხალ­ხი ამ­ბობ­და, თუ მე უფ­რო ღა­რი­ბი ვარ ახ­ლა, ვიდ­რე რამ­დე­ნი­მე წლის წინ, გა­მო­დის, რომ ძვე­ლი რე­ჟი­მი უკე­თე­სი იყო, ვიდ­რე ახა­ლიო - ეს რა თქმა უნ­და, არ არის მარ­თა­ლი. იმი­ტომ რომ, ძვე­ლი რე­ჟი­მი არ იყო თა­ვი­სუ­ფა­ლი, ახალ თა­ო­ბას კი პირ­ველ რიგ­ში თა­ვი­სუფ­ლე­ბა უნ­და. თუ თა­ვი­სუფ­ლე­ბა არ გაქვს და ხარ მდი­და­რი, ეს არა­ფერს არ მო­გი­ტანს.

უფ­რო­სი თა­ო­ბის ხალხს არ ეს­მო­და ეს და ხმას აძ­ლევ­და ად­ვილ გზას, ად­ვილ პა­სუ­ხებს. ად­ვი­ლი პა­სუ­ხი კი პო­პუ­ლიზ­მია. ავ­ტო­რი­ტა­რუ­ლი რე­ჟი­მე­ბი იძ­ლე­ვი­ან ად­ვილ პა­სუ­ხებს. ეს იყო მა­შინ სლო­ვა­კე­თის პრობ­ლე­მა. არა­დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი მთავ­რო­ბა ამ კითხ­ვებს იოლ პა­სუ­ხებს სცემ­და და ხალხს ეუბ­ნე­ბო­და, რომ და­სავ­ლე­თი ცუ­დია და ჩვენ სადღაც მე­სა­მე გზა უნ­და ვი­პო­ვო­თო. მაგ­რამ მე­სა­მე გზა არ არ­სე­ბობს - ან და­სავ­ლე­თის ცი­ვი­ლი­ზა­ცი­ა­ში ხარ, ან ავ­ტო­რი­ტა­რიზ­მ­ში. ჩვენ ევ­რო­პის გულ­ში ვცხოვ­რობთ და შე­უძ­ლე­ბე­ლია ევ­რო­პას­თან არ გვქონ­დეს ურ­თი­ერ­თო­ბა. სხვაგ­ვა­რად ყვე­ლა­ფერს დავ­კარ­გავთ. ალო­გი­კუ­რია სხვა გზის ძებ­ნა.

- რა იყო ეს ე.წ. მე­სა­მე გზა?

- ეს მე­სა­მე გზა იყო გზა არ­სა­ით. მა­შინ­დე­ლი მთავ­რო­ბა ამ­ბობ­და, - გვინ­და ევ­რო­პა­ში? მა­შინ ჩვენ და­ვად­გენთ წე­სებს... იმ კლუბს კი, სა­დაც ჩვენ შეს­ვ­ლა გვსურ­და, სა­კუ­თა­რი წე­სე­ბი აქვს, რო­მელ­საც უნ­და და­ე­მორ­ჩი­ლო.

- შექ­­ნილ მძი­მე ვი­თა­რე­ბა­ში რა მოვ­ლე­ნამ შე­­ტა­ნა გარ­დამ­ტე­ხი ცვლი­ლე­ბა?

- 1998 წლის არ­ჩევ­ნებ­მა, რო­მე­ლიც დე­მოკ­რა­ტი­ულ­მა ოპო­ზი­ცი­ამ მო­ი­გო. პრო­ევ­რო­პუ­ლი ოპო­ზი­ცია ხე­ლი­სუფ­ლე­ბა­ში მო­ვი­და და და­იწყო რე­ფორ­მე­ბი, სე­რი­ო­ზუ­ლი ნა­ბი­ჯე­ბი გა­დავ­დ­გით ევ­რო­კავ­ში­რის­კენ, ნა­ტო-სკენ. თუმ­ცა, ჩვენ მე­ტი დრო დაგ­ვ­ჭირ­და ამ სტრუქ­ტუ­რებ­ში მო­სახ­ვედ­რად, ვიდ­რე სხვა ქვეყ­ნებს - ნა­ტო-ში ჯერ შე­ვიდ­ნენ პო­ლო­ნე­თი, ჩე­ხე­თი და უნ­გ­რე­თი, ჩვენ კი, რამ­დე­ნი­მე წლის მე­რე. თუმ­ცა, ისე გა­მო­ვი­და, რომ ათი­ვე პოს­ტ­სო­ცი­ა­ლის­ტუ­რი ქვე­ყა­ნა ერ­თად მოვ­ხ­ვ­დით ევ­რო­კავ­შირ­ში და ეს ჩვე­ნი, ყვე­ლა­სი დი­დი გა­მარ­ჯ­ვე­ბა იყო. მათ, ვი­საც არ ჯე­რო­და, რომ სლო­ვა­კე­თი ამას ჩე­ხე­თის გა­რე­შე ვერ გა­ა­კე­თებ­და, შეც­დ­ნენ - დღეს ვართ სე­რი­ო­ზუ­ლი, თა­ნას­წო­რუფ­ლე­ბი­ა­ნი პარ­ტ­ნი­ო­რე­ბი, ერ­თ­მა­ნეთ­ში გვაქვს ვრო­პუ­ლი და დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი ურ­თი­ერ­თო­ბა, ვცხოვ­რობთ მე­გობ­რუ­ლად და სხვა ქვეყ­ნებ­თა­ნაც ვმე­გობ­რობთ. ის­ტო­რი­ა­ში სა­უ­კე­თე­სო ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი გვაქვს დღეს და ჩვენ ამით ვა­მა­ყობთ. არამ­ხო­ლოდ ევ­რო­პა­ში, არა­მედ მთელ მსოფ­ლი­ო­ში შევ­ქ­მე­ნით იმის მა­გა­ლი­თი, რომ შე­იძ­ლე­ბა არ იყო ერ­თად და იცხოვ­რო მე­გობ­რუ­ლად.

- თქვენ მრა­ვა­ლე­როვ­ნუ­ლი სა­ხელ­­წი­ფო გაქვთ, გყავთ დი­დი უნ­­რუ­ლი დი­ას­პო­რა და­სავ­ლეთ სლო­ვა­კეთ­ში. რო­გორ თა­ნაცხოვ­რო­ბენ უმ­ცი­რე­სო­ბე­ბი თქვენს ქვე­ყა­ნა­ში?

- არ შე­მიძ­ლია ვთქვა, რომ არას­დ­როს იყო, არც ახ­ლაა და არც მო­მა­ვალ­ში იქ­ნე­ბა პრობ­ლე­მე­ბი, მაგ­რამ ვზრუ­ნავთ ამ პრობ­ლე­მებ­ზე. რაც მთა­ვა­რია, ჩვე­ნი კა­ნონ­მ­დებ­ლო­ბით ყვე­ლა ადა­მი­ა­ნი თა­ნას­წო­რია, სა­ხელ­მ­წი­ფო ერ­თ­ნა­ი­რად ზრუ­ნავს ნე­ბის­მი­ერ მის მო­ქა­ლა­ქე­ზე ეროვ­ნე­ბის და სარ­წ­მუ­ნო­ე­ბის მი­უ­ხე­და­ვად.

ცხა­დია, არ­სე­ბობს ღია კითხ­ვე­ბი და ვფიქ­რობ, ამ­გ­ვა­რი კითხ­ვე­ბი ყო­ველ­თ­ვის იქ­ნე­ბა, მა­გა­ლი­თად, ენის სტა­ტუს­თან და­კავ­ში­რე­ბით, მაგ­რამ ჩვენ ვცდი­ლობთ ყვე­ლა­ფე­რი ადა­მი­ა­ნის უფ­ლე­ბა­თა ევ­რო­პუ­ლი ქარ­ტი­ის თა­ნახ­მად და ევ­რო­პუ­ლი კა­ნო­ნე­ბით გა­ვა­კე­თოთ. აქამ­დე დი­დი პრობ­ლე­მე­ბი არ გვქო­ნია და ეს ევ­რო­პუ­ლი სტან­დარ­ტე­ბის დამ­სა­ხუ­რე­ბაა.

- თქვენ არ გყავთ ისე­თი რთუ­ლი მე­ზო­ბე­ლი, რო­გორც ჩვენ გვყავს რუ­სე­თის სა­ხით. ნა­ტო-ს და ევ­რო­კავ­ში­რის­კენ მი­მა­ვალ გზა­ზე რა იყო თქვე­ნი ქვეყ­ნის­­ვის მთა­ვა­რი დაბ­­კო­ლე­ბა?

- მად­ლო­ბა ღმერთს, ჩვენ ასე­თი სა­ხი­ფა­თო მე­ზო­ბე­ლი არ გვყო­ლია. ჩვე­ნი ქვეყ­ნის­თ­ვის იმ მძი­მე პე­რი­ოდ­ში ხალხს უნ­დო­და ეგ­რ­ძ­ნო დე­მოკ­რა­ტია, სტა­ბი­ლუ­რო­ბა. ჩვენ­თ­ვის ამას ორი გა­მო­ხა­ტუ­ლე­ბა ჰქონ­და - ევ­რო­კავ­ში­რი და ნა­ტო. ნა­ტო ჩვენ­თ­ვის იყო არამ­ხო­ლოდ კო­ლექ­ტი­უ­რი უსაფ­რ­თხო­ე­ბის გა­რან­ტია, არა­მედ, იმ დრო­ის­თ­ვის, რო­დე­საც ჯერ არ ვი­ყა­ვით ევ­რო­კავ­ში­რის წევ­რი, ინ­ვეს­ტორ­თათ­ვი­საც გა­რან­ტია იყო. ეს ნიშ­ნავ­და, რომ ჩვენ ვართ დე­მოკ­რა­ტი­უ­ლი, სტა­ბი­ლუ­რი ქვე­ყა­ნა, რო­მელ­საც შე­იძ­ლე­ბა ენ­დო. ორი ფაქ­ტო­რი იყო - ფი­ზი­კუ­რი უსაფ­რ­თხო­ე­ბა და ეკო­ნო­მი­კუ­რი უსაფ­რ­თხო­ე­ბა.

ამ გზა­ზე საფ­რ­თხე იყო ნა­ბი­ჯე­ბი, რო­მე­ლიც აუცი­ლებ­ლად უნ­და გა­დაგ­ვედ­გა - ეკო­ნო­მი­კუ­რი რე­ფორ­მე­ბი, რო­მელ­საც ხალ­ხი მტკივ­ნე­უ­ლად იგ­რ­ძ­ნობ­და. ამის გა­მო მათ შე­იძ­ლე­ბა ნდო­ბა და­კარ­გ­ვო­დათ ევ­რო­კავ­ში­რი­სად­მი. მაგ­რამ ხალ­ხი არ უნ­და მოგ­ვეტყუ­ე­ბი­ნა და პა­ტი­ოს­ნად უნ­და აგ­ვეხ­ს­ნა, რო­მელ წელს რი­სი გა­და­ტა­ნა მო­უ­წევ­დათ ამ გზა­ზე. პირ­და­პირ უნ­და გვეთ­ქ­ვა, კონ­კ­რე­ტუ­ლად რო­დის და­იძ­ლე­ო­და სირ­თუ­ლე­ე­ბი, რო­დის წა­ვი­დო­და წინ ეკო­ნო­მი­კა. თუ მთავ­რო­ბამ ეს წე­სი­ე­რად არ ახ­ს­ნა, ამას ხალ­ხი არ­ჩევ­ნებ­ზე და­აბ­რუ­ნებს.

- რა გახ­და მთა­ვა­რი მას­ტი­მუ­ლი­რე­ბე­ლი იმ ეკო­ნო­მი­კუ­რი ბუ­მის­­ვის, რო­მე­ლიც სლო­ვა­კეთ­ში 2000 წლის­­ვის და­იწყო?

- ამ ეკო­ნო­მი­კურ ბუ­მამ­დე სლო­ვა­კე­თი იყო ერ­თ­გ­ვა­რი შა­ვი ხვრე­ლი ცენ­ტ­რა­ლურ ევ­რო­პა­ში. 2000 წლი­დან კი, სლო­ვა­კეთს "ცენ­ტ­რა­ლუ­რევ­რო­პულ ვეფხვს" უწო­დებ­დ­ნენ, სინ­გა­პუ­რი­ვით იყო. იმ დრო­ის­თ­ვის ეკო­ნო­მი­კურ­მა ზრდამ 10 პრო­ცენ­ტი შე­ად­გი­ნა, ეს იყო უზარ­მა­ზა­რი მიღ­წე­ვა. მი­უ­ხე­და­ვად იმი­სა, რომ ეკო­ნო­მი­კუ­რად ძა­ლი­ან გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლე­ბი არ ვი­ყა­ვით, უზარ­მა­ზა­რი ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბი მო­ე­დი­ნე­ბო­და უნ­გ­რე­თი­დან, პო­ლო­ნე­თი­დან, ჩე­ხე­თი­დან.

ახ­ლა ჩვენ მსოფ­ლი­ო­ში ნო­მერ პირ­ვე­ლე­ბი ვართ Per capita (ერთ სულ მოსახლეზე) ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის წარ­მო­ე­ბა­ში. აგ­რეთ­ვე და­ვიწყეთ ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბის - ტე­ლე­ვი­ზო­რე­ბის წარ­მო­ე­ბა და ა.შ. თუმ­ცა, ეს ინ­დუს­ტ­რია ჯერ ჩა­მორ­ჩე­ბა ავ­ტო­მო­ბი­ლე­ბის ინ­დუს­ტ­რი­ას.

სა­ქარ­თ­ვე­ლოს­თ­ვის მინ­და ვთქვა - თქვენ ამ­ბობთ, რომ ევ­რო­პა­ში გა­სა­ტა­ნად გაქვთ რამ­დე­ნი­მე ცნო­ბი­ლი პრო­დუქ­ცია - ღვი­ნო, თხი­ლი და ა.შ. ცხა­დია, ამ ტრა­დი­ცი­ულ დარ­გებს შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა და გან­ვი­თა­რე­ბა ჭირ­დე­ბა, მაგ­რამ შე­ხე­დეთ სლო­ვა­კეთს, რა გა­მო­უ­ვი­და - ჩვენ ვერც კი და­ვუშ­ვებ­დით, რომ ოდეს­მე ვა­წარ­მო­ე­ბით Per capita ავ­ტო­მო­ბი­ლებს, ან სა­ყო­ფაცხოვ­რე­ბო ტექ­ნი­კას... ჩვენ ამა­ზე ად­რე არც გვი­ფიქ­რია, არა­და გა­მო­ვი­და! უბ­რა­ლოდ უნ­და ეძე­ბო ინ­ვეს­ტო­რე­ბი, ანა­ხო რა არის აქ სა­ინ­ტე­რე­სო ტრა­დი­ცი­უ­ლი დარ­გე­ბის გარ­და და ეს აუცი­ლებ­ლად გა­მო­ვა.

ძა­ლი­ან მა­ლე ხელს მო­ა­წერთ ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბას ევ­რო­კავ­შირ­თან ასო­ცი­რე­ბულ წევ­რო­ბა­ზე და ეს ნიშ­ნავს, რომ თქვენ­თ­ვის უდი­დე­სი სივ­რ­ცე იხ­ს­ნე­ბა, უბ­რა­ლოდ, ღია უნ­და იყო სი­ახ­ლე­ე­ბის­თ­ვის.

- ჩვენც ვერ წარ­მო­ვიდ­გენ­დით, რომ სამ­ხედ­რო ტექ­ნი­კის წარ­მო­­ბას და­ვიწყებ­დით, მაგ­რამ შევ­ძე­ლით. თქვე­ნი გა­მოც­დი­ლე­ბით, ცი­ვი­ლი­ზე­ბუ­ლი, თა­ვი­სუფ­ლი სამ­ყა­როს­კენ მი­მა­ვალ გზა­ზე რა მთა­ვა­რი ბა­რი­­რია გა­და­სა­ლა­ხი ქვეყ­ნის შიგ­ნით?

- პირ­ველ რიგ­ში ეს ადა­მი­ა­ნის აზ­როვ­ნე­ბაა. ძვე­ლი აზ­როვ­ნე­ბა უნ­და შე­იც­ვა­ლოს. კარ­გი სკო­ლე­ბი, უნი­ვერ­სი­ტე­ტე­ბი, გა­ნათ­ლე­ბა აუცი­ლე­ბე­ლია, მაგ­რამ რო­გორ ას­წავ­ლით ამ სკო­ლებ­ში და უნი­ვერ­სი­ტე­ტებ­ში, თუ პე­და­გო­გებს არ ეცო­დი­ნე­ბათ, რა ას­წავ­ლონ და რო­გორ? არ ვგუ­ლის­ხ­მობ კონ­კ­რე­ტუ­ლად საგ­ნებს - მე ახ­ლა პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლიზმს და აზ­როვ­ნე­ბას ვე­ხე­ბი. სა­უბ­რის და­საწყის­შიც ვამ­ბობ­დი - ადა­მი­ა­ნის აზ­როვ­ნე­ბის შეც­ვ­ლა ყვე­ლა­ზე რთუ­ლი საქ­მეა, ძა­ლი­ან რთუ­ლია ლი­ბე­რა­ლუ­რი და ღია გახ­დეს ადა­მი­ა­ნი. ცხა­დია, სა­კუ­თა­რი ტრა­დი­ცი­ე­ბი­სა და იდენ­ტო­ბის შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა აუცი­ლებ­ლია, ევ­რო­პა ამას ითხოვს და მხარს უჭერს. მე ვგუ­ლის­ხ­მობ წეს­რიგს, ადა­მი­ა­ნე­ბი გუ­ლის­ხ­მი­ე­რად უნ­და მო­ე­კი­დონ წეს­რიგს ქვე­ყა­ნა­ში. მინ­და ვთქვა, რაც აქ მაკ­ვირ­ვებს - რო­გორ შე­იძ­ლე­ბა სა­მუ­შაო დღე და­იწყოს 10 სა­ათ­ზე? ჩვენ ვიწყებთ დი­ლის 8 სა­ა­თი­დან. რო­გორ ას­წ­რებთ საქ­მეს? ოჯა­ხის მოვ­ლას?

ევ­რო­პის­კენ სწრაფ­ვი­სას, ახ­ლის გა­მო­გო­ნე­ბა სა­ჭი­რო არ არის, უბ­რა­ლოდ უნ­და შე­ხე­დოთ და და­ი­ნა­ხოთ, რა და რო­გორ მუ­შა­ობს ევ­რო­პა­ში - მგო­ნი, უკ­ვე ყვე­ლა­ფე­რი მო­გო­ნი­ლია, უბ­რა­ლოდ უნ­და ამო­ირ­ჩიო... რაც შე­იძ­ლე­ბა მე­ტი ახალ­გაზ­რ­და უნ­და გა­უშ­ვათ ევ­რო­პა­ში სას­წავ­ლებ­ლად, რად­გან ახა­ლი თა­ო­ბა ქვეყ­ნის მთა­ვა­რი სიმ­დიდ­რეა.

ჩვენ გვაქვს გან­ზ­რა­ხუ­ლი მსგავ­სი პრო­ექ­ტე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში. ახ­ლა მხო­ლოდ ერთ დიპ­ლო­მატს ვუშ­ვებთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­დან სლო­ვა­კე­თის სა­გა­რეო საქ­მე­თა სა­მი­ნის­ტ­რო­ში - ის ნა­ხავს, რო­გო­რია ევ­რო­პუ­ლი სტან­დარ­ტე­ბით მუ­შა­ო­ბა. იმე­დი გვაქვს, ასე­თი ხალ­ხის რა­ო­დე­ნო­ბა გა­იზ­რ­დე­ბა და იქი­დან ჩა­მო­სულ­ნი ქვე­ყა­ნას და­ეხ­მა­რე­ბი­ან. ჩვე­ნი სა­ხელ­მ­წი­ფო ის­წ­რაფ­ვის და­ეხ­მა­როს აღ­მო­სავ­ლეთ პარ­ტ­ნი­ო­რო­ბის ქვეყ­ნებს.

- თქვენ­­ვის რი­თია სა­ინ­ტე­რე­სო ჩვე­ნი ქვე­ყა­ნა?

- სლო­ვა­კეთ­ში რომ იკითხოთ სა­ქარ­თ­ვე­ლოს შე­სა­ხებ, ხალხს პირ­ველ რიგ­ში გა­ახ­სენ­დე­ბა ქარ­თუ­ლი ჩაი...

- რო­მე­ლიც ჩვენც აღარ გვახ­სოვს?

- ...ჩვენ გვახ­სოვს. ასე­ვე - ქარ­თუ­ლი კო­ნი­ა­კი... მე­ტი მგო­ნი, არც არა­ფე­რი იცი­ან. მაგ­რამ, აქ უამ­რა­ვი სა­ინ­ტე­რე­სო რა­მაა, რაც შე­იძ­ლე­ბა ნა­ხო. უმ­ნიშ­ვ­ნე­ლო­ვა­ნე­სია ტუ­რიზ­მის გან­ვი­თა­რე­ბა და ქვეყ­ნის რეკ­ლა­მი­რე­ბა. ამ მხრივ, დი­დი კონ­კუ­რენ­ციაა მსოფ­ლი­ო­ში და სა­ჭი­როა მთელ მსოფ­ლი­ოს ანა­ხოთ, მძი­მე სა­მუ­შაო წლის შემ­დეგ რა­ტომ უნ­და გა­ა­ტა­როს კუთ­ვ­ნი­ლი დას­ვე­ნე­ბის დღე­ე­ბი სწო­რედ თქვენს ქვე­ყა­ნა­ში და არა სხვა­გან. რას თა­ვა­ზობთ მათ?

ამას წინ კა­ხეთ­ში ვი­ყა­ვი სა­თევ­ზა­ოდ, იქ მშვე­ნი­ე­რი მთე­ბი ვნა­ხე და ვკითხე ჩემს მე­გო­ბარს - შე­იძ­ლე­ბა ამ მა­ღალ მთა­ზე ას­ვ­ლა? მან მითხ­რა - არაო..

- ალ­პი­ნიზ­მი ჩვენ­თან პო­პუ­ლა­რუ­ლია...

- მე ცხე­ნე­ბით მინ­დო­და

- ესეც შე­საძ­ლე­ბე­ლია.

- ამ ყვე­ლა­ფერს რეკ­ლა­მა ჭირ­დე­ბა, სა­თა­ნა­დოდ გაც­ნო­ბა. ვი­ცი, რომ თქვენს ქვე­ყა­ნა­ში ამა­ზე მუ­შა­ო­ბენ, არა­ფერს ახალს არ ვამ­ბობ, სე­რი­ო­ზუ­ლი მუ­შა­ო­ბა ჭირ­დე­ბა. თუ გინ­დათ, რომ არ­და­დე­გებ­ზე ბევ­რი ხალ­ხი ჩა­მო­ვი­დეს, საკ­მა­რი­სი არ არის იმის თქმა, რომ თქვენ არაჩ­ვე­უ­ლებ­რი­ვი ქვე­ყა­ნა ხართ და ეს მარ­თ­ლაც ასეა. თუმ­ცა, ყვე­ლა სხვა ქვე­ყა­ნაც მშვე­ნი­ე­რია თა­ვი­სე­ბუ­რად - ალ­ბა­ნე­თი, ჩერ­ნო­გო­რია, სერ­ბე­თი - მარ­თ­ლა მშვე­ნი­ე­რი ქვეყ­ნე­ბია. თქვენ უნ­და და­ა­ნა­ხოთ მსოფ­ლი­ოს, რი­თი ხართ უნი­კა­ლუ­რი.

ბა­თუმ­ში პირ­ვე­ლად 2009 წელს ვი­ყა­ვი. ახ­ლაც ვი­ყა­ვი მე­ო­რედ და უდი­დე­სი ცვლი­ლე­ბე­ბი ვნა­ხე, უდი­დე­სი და ეს უნ­და გაგ­რ­ძელ­დეს, თქვენ­თან მრა­ვალ­ფე­რო­ვა­ნი შე­საძ­ლებ­ლო­ბე­ბია.

ერ­თხელ ჩემს მი­ნისტრს ვუთხა­რი და მე­რე თქვენს მი­ნის­ტ­რ­თან, ქალ­ბა­ტონ ფან­ჯი­კი­ძეს­თა­ნაც ვთქვი - აქ არ ჩა­მოვ­სულ­ვარ იმის­თ­ვის, რომ გა­ვამ­ყა­რო და გა­ვა­უმ­ჯო­ბე­სო ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი, ეს ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი იმ­დე­ნად კარ­გია, რომ ამას უბ­რა­ლოდ, შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბა უნ­და. ბევ­რი სა­მუ­შაო არ იქ­ნე­ბა, რად­გან ჩვე­ნი ხალ­ხე­ბი ძა­ლი­ან ახ­ლოს არი­ან ერ­თ­მა­ნეთ­თან. მინ­და სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში ჩე­მი მუ­შა­ო­ბის ოთხი წლის მე­რე ვთქვა, რომ რა­ღაც გა­ვა­კე­თე, რომ ვეხ­მა­რე­ბო­დით ეკო­ნო­მი­კას, ბიზ­ნესს, სა­ვაჭ­რო და კულ­ტუ­რულ ურ­თი­ერ­თო­ბებს - ძა­ლი­ან მინ­და, ამის გა­კე­თე­ბა შევ­ძ­ლო და მათ შო­რის, რე­გი­ო­ნებ­შიც. რა­ჭით და­ვიწყებ იმი­ტომ, რომ ჩვენც გვაქვს სო­ფე­ლი რა­ჭა. პირ­ვე­ლად აქ ვნა­ხე ქარ­თუ­ლი ფილ­მი, რო­მე­ლიც თქვე­ნი რა­ჭის ერთ-ერ­თი სოფ­ლის და სლო­ვა­კუ­რი სო­ფელ რა­ჭის მე­გობ­რო­ბას ეხე­ბო­და. მშვე­ნი­ე­რი ფილ­მია, მხი­ა­რუ­ლი. ბევრ რა­მეს ამ­ბობს ჩვენ­ზეც და თქვენ­ზეც.

ასე­ვე წა­ვალ მცხე­თა-მთი­ა­ნეთ­ში. თუმ­ცა, აქ ურ­თი­ერ­თო­ბე­ბი უკ­ვე გვაქვს - შევ­ხ­ვ­დი გუ­ბერ­ნა­ტორს, ვი­ლა­პა­რა­კეთ. სლო­ვა­კეთ­ში გვაქვს რე­გი­ო­ნე­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის პროგ­რა­მე­ბი და აქაც გვინ­და პრო­ექ­ტე­ბის გან­ხორ­ცი­ე­ლე­ბა. უკ­ვე გა­მოვ­ყა­ვით მიკ­როგ­რან­ტი 5000 ევ­როს ოდე­ნო­ბით სა­გუ­რა­მოს სკო­ლის­თ­ვის. ეს იყო და­საწყი­სი. კი­დევ უფ­რო მე­ტი მიკ­როგ­რან­ტი იქ­ნე­ბა, მა­გა­ლი­თად იმ თევ­ზ­სა­შე­ნი მე­ურ­ნე­ო­ბის­თ­ვის, რო­მე­ლიც დევ­ნი­ლებ­მა გა­ა­კე­თეს. ეს დი­დი ფუ­ლი არ არის, მაგ­რამ დახ­მა­რე­ბა შე­იძ­ლე­ბა.

დიდ, 100 000-იან პრო­ექ­ტებ­საც ვგეგ­მავთ. სწო­რედ ახ­ლა მი­დევს მა­გი­და­ზე სლო­ვა­კუ­რი და ქარ­თუ­ლი არა­სამ­თავ­რო­ბო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ე­ბის ერ­თობ­ლი­ვი პრო­ექ­ტი წყლის და­სუფ­თა­ვე­ბა­ზე. აგ­რეთ­ვე ვა­პი­რებთ მხა­რი და­ვუ­ჭი­როთ მცი­რე და სა­შუ­ა­ლო ბიზ­ნესს. რე­გი­ო­ნებ­ში გა­მო­ვი­კითხავ, სად რა დახ­მა­რე­ბა ესა­ჭი­რო­ე­ბათ, და­ვა­კავ­ში­რებთ ჩვენს ბიზ­ნეს­მე­ნებს და გა­დაწყ­ვე­ტი­ლე­ბებ­საც მი­ვი­ღებთ.

 

 

 

 

90-იან წლებში ყველაზე მთავარი სირთულე ჩვენი ხალხის თავებში იყო, მენტალიტეტს ვგულისხმობ.